پژوهش‌نامه نقد ادبی و بلاغت

پژوهش‌نامه نقد ادبی و بلاغت

بررسی و نقد اسطوره‌ای دو ابزار نمادینِ جمشید «سوورا و اشترا» با تکیه بر متون اوستایی و سنسکریت

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
فرزانه اعظم‌لطفی 1
مجتبی دورودی 2
1 عضو هیئت علمی گروه فرهنگ و زبانهای باستانی - مطالعات هند -دانشگاه تهران
2 سرپرست موزه تخت جمشید و عضو مرکز پژوهش های کتیبه شناسی تخت جمشید. دانشجوی دکتری زبانهای باستانی ایران، دانشگاه تهران
10.22059/jlcr.2025.384432.2030
چکیده
سوورا و اَشترا نام دو ابزار است که بنابر فرگرد دوم وندیداد اهوره‌مزدا آنها را به عنوان دو شیء نمادین در اختیار جمشید قرار می‌دهد. اگرچه پاره‌ای از پژوهشگران به بررسی این دو ابزار پرداخته‌اند؛ با اینحال به‌نظر می‌رسد به درستی ماهیّت آنها دانسته و معرفی نشده است. در یک نگاه کلی برخی از پژوهشگران برای واژه‌ی اوستایی سوورا مفاهیمی همچون: تیر، خیش و گاوآهن، مُهر، نگین انگشتری، خنجر و شمشیر، سوفار، چوب و سرانجام شیپور و نفیر را عنوان کرده‌اند. همچنین پژوهشگران برای اشترا معانی: شلاق و تازیانه، خنجر، دشنه و تیغ، سیخ، سلاح، عصا و چوب‌دست، گواز و شیپور در نظر گرفته‌اند. اگرچه تمامی معانی اشاره شده بر مستنداتی استوار است؛ با اینحال جای بررسی دقیق و روشمند این اسامیِ اوستایی در تطبیق با واژگان سنسکریت که خواهر زبانهای ایرانی باستان است مشاهده می‌گردد. از سوی دیگر نقش‌برجسته‌های باستانی نیز می‌توانند در رمزگشایی این مفاهیم کارگشا باشند. پژوهش حاضر کوششی برای رفع ابهام از این واژگان به‌شمار می‌رود. بنابر مستندات این پژوهش، شاید بتوان برای اشترا عصا را که تعدادی از پژوهشگران نیز به آن اشاره داشته‌اند؛ منطقی دانست. به‌ویژه که مستندات باستانی نیز آن را پشتیبانی می‌کند. امّا سوورا در اصل صفتی باستانی بوده است که مفهوم درخشان داشته است و به علت کثرت استعمال به اسم تبدیل شده است. این ابزار ممکن است نوعی سلاح- ابزار بوده است که با پرتو افکنی، اثر خود را به‌وجود می‌آورده است و یا صرفا وسیله‌ای براق بوده است که با ریشه ŚOBH سنسکریت ارتباط دارد. همچنین باید اشاره داشت پژوهش حاضر مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای و اسنادی است.
کلیدواژه‌ها
اسطوره جمشید
سوورا
اشترا
متون اوستایی
سلاح‌ها و نمادهای سنسکریت

عنوان مقاله English

Mythological review and criticism of the two symbolic tools of Jamshid "sūuurā and aštrā " based on Avesta and Sanskrit texts.

نویسندگان English

Farzaneh Azam Lotfi 1
Mojtaba Doroodi 2
1 Associate Professor and faculty member of the Department of Ancient Culture and Languages - Indian Studies University of Tehran
2 Manager,Persepolis Museum & The Center for Epigraphical Studies. PhD student of ancient Iranian languages, University of Tehran
چکیده English

sūuurā and aštrā are the names of two tools that Ahura Mazda provided Jamshid with as a Jamshid as a symbolic object. Although some researchers have paid attention to these two tools; however, it seems that their nature is not properly known and introduced. In a general view, some researchers have concepts such as: arrow, A plow, a seal, a jewel ring, a dagger and a sword, a stick, and finally a trumpet and a flute. Researchers have also mentioned meanings for aštrā: whip, dagger and so on Razors, spikes, weapons, canes and staffs, goads and trumpets have been considered. Although all the meanings are based on documentation; however, there is room for a detailed and methodical study of these Avestan names. It is seen in comparison with the ancient Indian vocabulary, which is the sister of the ancient Iranian languages. From On the other hand, ancient figures can also be helpful in deciphering these terms. The present study is an attempt to clear the ambiguity of these words. According to the documentation of this research, it may be possible to use the staff for aštrā, which a number of researchers have also mentioned; It made sense. But sūuurā was originally an ancient adjective that had a brilliant meaning and became a noun due to its many uses. This tool is possible It is a kind of magical weapon-tool that shines and radiates its magical effect. or it was just a shiny or studded device with the Indian ŚOBH root. This research is based on documentary studies. Since the comparative phonological rules between Avesta and Sanskrit are clear and legal, it is easier to deal with the etymology of Avesta words. so that, in addition to dealing with the references of other researchers about the two mentioned words, it has also analyzed them in the ancient texts of Iran and Sanskrit.

کلیدواژه‌ها English

The myth of Jamshid
sūuurā
aštrā
Avestan texts
Sanskrit Weapons and Symbols
منابع
اعظم‌لطفی، فرزانه (1399). «مطالعه تطبیقی واژگان مشترک زبان سنسکریت و فارسی»، پژوهش‌های زبان‌شناختی در زبان‌های خارجی، دوره 10، ش2، صص 272- 283.
بهار، مهرداد (1391). پژوهشی در اساطیر ایران. تهران: آگه.
پورداوود، ابراهیم (1377). یَشت‌ها. دوره دوجلدی، چاپ‌اول، تهران: اساطیر.
تفضلی، احمد (1355). «سوورای جمشید و سوورای ضحاک»، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی، س23، ش4، صص48-50
تفضلی، احمد (1379). مینوی خرد. چاپ‌سوم، تهران: توس.
جکسون، ویلیامزآبراهام (1384). دستور زبان و گزیده متون اوستایی. به اهتمام حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: اساطیر.
دارمستتر، جیمس (1387). مجموعه قوانین زرتشت یا وندیداد اوستا. ترجمه موسی جوان. تهران: چشمه.
داعی‌الاسلام، محمدعلی (1327). وندیداد. حیدرآباد دکن، مطبعه صحیفه. 
دوستخواه، جلیل (1374).  اوستا کهن‌ترین سروده‌ها و متن‌های ایرانی . 2 جلد. تهران: مروارید.
رضی، هاشم (1376). وندیداد. جلد اول. تهران: فکر روز.
کریستین‌سن، آرتور (1377). نمونه‌های نخستین انسان و نخستین شهریار در تاریخ افسانه‌ای ایرانیان. ترجمه ژاله آموزگار و احمد تفضلی. تهران: چشمه.
محجلین، ساناز و مجتبی دورودی (1398). «دگردیسی‌های اسطورة جمشید در گذار از دوران هندواروپایی به دوران اسلامی». فصلنامة ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی، س 15، ش54، صص 223- 251.
مقدم، محمد (1363). «داستان جم»، ایران کوده، ش6، چاپ‌سوم، تهران: فروهر.
مولایی، چنگیز( 1402). داستان جم، بررسی فرگرد دوم وندیداد، تهران: آوای خاور. 
هدایتی، شهرام (1349). «سوورا و اشترا در داستان جم وندیداد»، پیوست انجمن فرهنگ ایران باستان، سال هشتم، ش2، صص.1-27.
Bailey, Harold Walter (1943). Zoroastrian Problems in the Ninth-Century Bokks. Oxford, Clarendon Press.
Bartholomae,Christian (1904). Altiranisches wörterbuch. Strassburg, k.j.Trübner.
Cheung, Johnny (2007). Etymological Dictionary of the Iranian Verb. Leiden- Boston: Brill.
Darmesteter, James (1880). The Zend-Avesta,Part I: The Vendîdâd, Sacred Books of the East, Volume 4. Oxford, Oxford University Press.
Geiger, Wilhelm (1879). Handbuch der Awestasprache. Grammatik, Chrestomathie und Glossar, Erlangen, A. Deichert. 
Harlez, Charles De (1881). Avesta: livre sacré du Zoroastrisme : traduit du texte zend, accompagné de notes explicatives et précédé d'une introduction a l'étude de l'Avesta et de la religion mazdéenne, Paris: Maisonneuve.
Jamasp, Dastoor. Hoshang (1907). Vendidâd, Avesta Text with Pahlavi Translation and Commentary and glossarial Index. 2 vol. Bombay, Government Central Book Depot
Kellenz,Jean (2000). Essays on Zarathustra and Zoroastrianism, trans. and ed. Prods Oktor Skjærvø, Costa Mesa, CA: Mazda Publishers.
Lecoq,Pierre (2016). Les livres de l’Avests Textes sacrés des Zoroastriens,  Paris, Éditions du Cerf.
Lommel, Herman (1927). Die Yašt’s des Awesta übersetzt und eingeleitet , Göttingen, Vandenhoeck & Ruprech.
Mayrhofer,Manfred (1992-1996-2001). Etymologisches Worterbuch des Altindoarischen.Band I, II, III. Heidelberg,Carl Winter Universitätsverlag.
Mackenzi, David Neil (1971). A Concise PahlaviI Dictionary. Oxford: Oxford University Press.
Monier-Williams, Monier (1960). A Sanskrit-English Dictionary. Oxford: Oxford Clarendon Press.
Pokorny. Julius (1959). Indogermanisches Etymologisches Wörterbuch.2Vols. Bern-Stuttgart: Francke.
Reichelt,Hans (1911). Avesta reader.strassburg, Trubner.
skjærvø, Prods Oktor (2012). “Jamšid, i. Myth of Jamšid” in EIr 14,pp. 501–522, online at iranica online.org.
Wolff,Fritz (1910). Avesta, die heiligen Bücher der Parsen, Strassburg, KJ Trübner.
Azam Lotfi, Farzaneh (2020). Comparative study of common words of Sanskrit and Persian language. Journal of Foreign Language Research, 10 (2), 272-283. DOI: 10.22059/jflr.2020.304843.732. [in Persian].
 Bahar, Mehrdad (1391(SH)). Resarch on Iranian Mythology. Tehran: Agah Publications. [in Persian].
Christensen, Arthur (1387(SH)). Les types du premier homme et du premier roi dans l'histoire légendaire des Iraniens, Translated by: Jaleh Amouzgar & Ahmad Tafazzoli, Tehran, cheshmeh Publication. [In Persian].
Daii ol Islam, Mohammad Ali (1387(SH)). Vendidad, Hyderabad, Sahifeh. [In Persian].
Darmesteter, James, (1387(SH)). Avesta Vendidad, Translated by Musa Javan, Tehran, cheshmeh Publication. [In Persian]
Doostkhah, Jalil (1374(SH)). Avesta: the ancient Iranian hymns texts, Tehran, Morvarid Publication. [In Persian].
Hedayati, Shahram (1349(SH))." sūuurā & aštrā in the story of Jam Vendidad", Appendix of the Association of Ancient Iranian Culture, 8th year, No. 2, pp.1-27. [InPersian].
Jackson,A.V. Williams (1384)(SH). Avesta Grammar and Reader, with an Introduction in Persian by Hassan Rezai Baghbidi,Tehran, Asatir Publication. [InPersian].
Mohajjelin, Sanaz., & Doroodi, Mojtaba (2019). “The Metamorphosis of the Myth of Jam from the Indo-European Period to Islamic Era”, Mytho-Mystic Literature, Year 15, No. 54, pp. 223 to 251. ]InPersian].
 Mohammad, Moghadam (1363(SH)). The Story of Jam, Iran Kodeh, No. 6, 3rd edition, Tehran: Farvahar. Publication. [InPersian].
Mowlaee,Changiz (1402(SH)). The Legend of Yima Study of the Second Chapter of Vīdēwdād , Tehran, Avayekhavar Publication. [InPersian].
Razi, Hashem (1376(SH)). Vendidād, 4 vol, Tehran, Fekr –e Ruz Publication. [InPersian].
Pordavoud, Ebrahim (1377(SH)). The Yashts, 2Vol, Tehran, Asatir Publication. [InPersian].
 

  • تاریخ دریافت 01 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 27 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 02 اردیبهشت 1404