پژوهش‌نامه نقد ادبی و بلاغت

پژوهش‌نامه نقد ادبی و بلاغت

بررسی صناعات بدیعی و بلاغی فراموش شده در متون منظوم

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
محمد شهبازی 1
خدابخش اسداللهی 2
1 دانشجوی دکتراری تخصصی زبان و ادبیات فارسی (محض)/ دانشکده ادبیات فارسی و زبان‌های خارجی دانشگاه تبریز. ایران
2 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی داشگاه محقق اردبیلی. اردبیل. ایران
10.22059/jlcr.2025.384994.2031
چکیده
صناعات ادبی [حذف] از دیرباز مورد توجه علمای بلاغت قرار گرفته است؛ و تألیفات متعددی در عصرهای متفاوت با تعریف‌های گوناگون و نمونه مثال‌های متنوع منتشر شده است. آرایه‌های ادبی از شاخص‌ترین و برجسته‌ترین مؤلفه‌های زیبایی آفرین در لفظ و معنی است. صنعت «تزریق» از جمله صناعات بلاغی است که به سبب بسامد اندک و ابداع دیر هنگام آن در آثار صناعات ادبی و فنون بلاغت کمتر به آن پرداخته شده است. [حذف]. کهن‌ترین ردّپای آن را می‌توان در تذکره‌های عهد تیموری و صفوی دید و در عصر حاضر در پژوهش‌های پراکنده و اثر مستقل اخوان ثالث مشاهده کرد. افزون بر آن، نوعی تشبیه نیز در شعر شاعران قرن ششم تا عصر صفوی و سبک هندی رایج بود که آن نیز از نقطه نظر مؤلفان دور مانده است. نخستین بار به نوع تشبیه در تذکرۀ خزانۀ عامره بر می-خوریم که در میان علمای بلاغت هند با عنوان «انینا النکار» مورد توجه بود. هدف از این پژوهش، معرفی دو صنعت بلاغی و بدیعی فراموش شده است. روش تحقیق مبتنی بر ابزار کتابخانه‌ای و شیوۀ تحلیلی – توصیفی است. یافته‌های ما حاکی از آن است که در متون منظوم فارسی مصداق‌های بارزی برای هر دو صنعت ادبی موجود است که هریک از صنعت و فن ادبی مذکور می‌تواند در آینده به صورت اثر مستقل مورد بررسی قرار گیرد.

نخستین بار به نوع تشبیه در تذکرۀ خزانۀ عامره بر می‌خوریم که در میان علمای بلاغت هند با عنوان «انینا النکار» مورد توجه بود. هدف از این پژوهش، معرفی دو صنعت بدیعی فراموش شده است. روش تحقیق مبتنی بر ابزار کتابخانه‌ای و شیوۀ تحلیلی – توصیفی است. یافته‌های ما حاکی از آن است که در متون منظوم فارسی مصداق-های بارزی برای هر دو صنعت ادبی موجود است که هریک از آرایۀ مذکور می‌تواند در آینده به صورت یک اثر مستقل مورد بررسی قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها
صناعات بدیع
انینا النکار
تزریقی
تشبیه
بلاغت
تذکره خزانۀ عامره

عنوان مقاله English

Investigating forgotten novel and rhetorical works in poetic texts

نویسندگان English

Mohammad Shahbazi 1
KhodaBakhsh Asadollahi 2
1 PhD student in Persian Language and Literature (Pure)/Faculty of Persian Literature and Foreign Languages, University of Tabriz. Iran
2 Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, University of Mohaghegh Ardabili. Ardabil. Iran
چکیده English

literary rhetoric that have long attracted the attention of rhetoric scholars; And many works have been published in different eras with different definitions and various examples. Literary arrays are one of the most significant and prominent components that create beauty in words and meaning.The purpose of this research is to introduce two forgotten innovative industries by citing the examples of Diwan poets and Persian poems. The array of "Tazriq" is one of the novel arts that has not been addressed in the works of literary arts and rhetorical techniques due to its low frequency and late invention. The only effect and traces of it can be seen in the scattered researches and the independent work of the Akhavan Sales. In addition to that, a kind of simile was also common in the poetry of poets of the sixth century until the Safavid era and in the Indian style, which is also far from the authors' point of view. For the first time, we come across this type of simile in the book of Tazkareh Khazane Amera, which was noted among the scholars of Indian rhetoric under the title " Anoinya Alankar ".

The research method is based on library tools and analytical-descriptive method. First, we have discussed the Tazriqi industries, then we have introduced the complete analogy type.

Our findings indicate that there are clear examples of both literary industries in the Persian verse texts, and each of the aforementioned arrays can be studied as an independent work in the future. With the difference that the Tazriqi array is studied in old and new verse texts, but Anoinya Alankar was observed only in the poetry of old poets and often in the form of masnavi and ghazal.

As a result, with the beginning of the Safavid dynasty in Iran and not valuing poets, poets were forced to migrate to India. There the poets established the Indian style. The number of poets who stayed in Iran like an infusion started writing meaningless and meaningless poems that only had weight and rhyme to entertain the common people.

کلیدواژه‌ها English

Literary array
Anoinya Alankar
Tazriqi
simile
rhetoric. khazane amera tazkereh
آزاد بلگرامی، غلام­علی (1271هـ). خزانۀ عامره. بمبئی: - .
اخوان ثالث، مهدی (1371). نقیضه و نقیضه­سازان. به کوشش ولی اله درودیان. چاپ اول. تهران: نشر علمی و فرهنگی.
اسفندیارپور، هوشمند (1386). «پیشینۀ فنون وصناعات ادبی». مجله زبان و ادبیات فارسی. شماره 6. صفحات 9-34.
امیرخسرو دهلوی (1386). خمسه امیرخسرو دهلوی. تصحیح امیراحمد اشرفی. چاپ اول. تهران: نشر شقایق.
ایرانی، هوشنگ (1387). بنفش تند بر خاکستری. تهران: نشر نخستین.
بهبهانی، محمدعلی (1370). خیراتیه در ابطال صوفیه. تهران: نشر انصاریان.
جامی، نورالدین عبدالرحمن (1366). هفت اورنگ. تصحیح مرتضی مدرس گیلانی. تهران: نشر سعدی.
خرمشاهی، بهاءالدین (1394). «قلم رنجه 29، دربارۀ شعر بی­معنی». مجله بخارا. شماره 109. صفحات 38-45.
رضازاده شفق، صادق (1352). تاریخ ادبیات ایران. تهران: نشر دانشگاه پهلوی.
سام میرزا صفوی (1389). تحفۀ سامی. تصحیح فاطمۀ انگورانی. چاپ اول. تهران: نشر انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
شفیعیون، سعید (1388). «تزریق نوعی نقیضۀ هنجارستیز طنزآمیز در ادبیات فارسی». فصلنامه ادب پژوهی. شماره 10. صفحات 27-56.
شمس­العلمای گرکانی، حاج محمدحسین (1377). ابدع البدایع. به اهتمام حسین جعفری. چاپ اول. تبریز: نشر احرار.
شهبازی، محمد (1402). سیر تحول فارسی (قطره قطره فارسی). رامسر: نشر نستعین.
صائب تبریزی، محمدعلی (1364). دیوان غزلیات. جلد 1. تصحیح محمد قهرمان تهران: نشر علمی و فرهنگی.
صفری، بابا (1371). اردبیل در گذرگاه تاریخ. جلد 3. چاپ اول. اردبیل: نشر دانشگاه آزاد اسلامی.
ظهوری ترشیزی، نورالدین محمد (1390). دیوان، تصحیح اصغر باباسالار. چاپ اول. تهران: نشر کتابخانه و موزه و مرکز استاد مجلس شورای اسلامی.
کیا، تندر (1318). نهیب جنبش ادبی. پاریس: چاپ رنگین.
مدرس تبریزی، میرزا محمد علی (1374). ریحانۀ الادب. جلد 5. تهران: نشر خیام.
نظامی گنجوی، الیاس بن یوسف (1386). کلیات خمسۀ نظامی. تهران: نشر امیرکبیر.
واصفی، زین­الدین محمود (1350). بدایع الوقایع. جلد2. تصحیح الکساندر بلدروف. تهران: نشر بنیاد فرهنگ ایران.
همایی، جلال الدین (1375). تاریخ ادبیات ایران. به کوشش ماهدخت همایی. تهران: نشر هما.
ــــــــــــــــــ (1389). فنون بلاغت و صناعات ادبی، چاپ سی­ام. تهران: نشر هما.
https://ganjoor.net/orfi
https://ganjoor.net/vatvat
Resources
Akhavan sales, Mahdi (1991). Naqeedah and Naqeedah-makers, by the efforts of Wali Elah Drodian, first edition, Tehran: scientific and cultural publication. (In Persian).
Amir Khosro Dehlavi (2007). Khamsa Amir Khosro Dehlavi, revised by Amir Ahmad Ashrafi, first edition, Tehran: Shaghaig Publishing. (In Persian)
Azad Belgrami, Gholam-Ali (1271 AH). Khazane amera tazkira, Bobayi:-. (In Persian)
Behbahani, Mohammad Ali (1990). Charity in Abtal Sufiya, Tehran: Ansarian Publishing House. (In Persian)
Esfandiarpour, Houshmand (2006). "The background of literary techniques and industries", Persian language and literature magazine, number 6, pages 34-9. (In Persian)
Jami, Nour al-Din Abdol-Rahman (1987). Haft Orang, edited by Morteza Modarres Gilani, Tehran: Saadi Publications. (In Persian)
Homaei, Jalal al-Din (1996). History of Iranian Literature, edited by Mahdokht Homaei, Tehran: Homa Publishing House. (In Persian)
________ (2010). Rhetorical Techniques and Literary Industries, 30th Edition, Tehran: Homa Publishing. (In Persian)
Irani, Hoshang (2007). Intense purple on gray, Tehran: Nakhostin publication. (In Persian)
Khorramshahi, Bahauddin (2014). "Qalam Ranjeh 29, about meaningless poetry", Bukhara Magazine, number 109, pages 38-45. (In Persian)
Kia, Tander (1939). Nahib jonbesh Adabi, Paris: Rangin publication.  (In Persian).
Modares Tabrizi, Mirza Mohammad Ali (1995). Reyhaneh Al-Adab, Volume 5, Tehran: Khayyam Publishing. (In Persian)
Nizami Ganjavi, Elias bin Yusuf (2006). Khamsa Nizami, Tehran: Amirkabir publishing. (In Persian)
Rezazadeh Shafaq, Sadegh (1973). History of Iranian Literature, Tehran: Pahlavi University Press. (In Persian)
Saeb Tabrizi, Mohammad Ali (1985). Diwan Ghazliat, volume 1, corrected by Mohammad Kahraman, Tehran: scientific and cultural publication. (In Persian)
Safari, Baba (1991). Ardabil at the crossroads of history, volume 3, first edition, Ardabil: Islamic Azad University Publishing (In Persian).
Sam Mirza Safavi (2010). Tohfeh Sami, edited by Fatimah Angorani, first edition, Tehran: published by the Association of Cultural Heritage and Cultural Heritage. (In Persian)
Shafiyoun, Saeed (2009). “Injecting a Kind of Satirical Anti-Normative Contradiction into Persian Literature”, Adab Pajouhi Quarterly, No. 10, pp. 27-56. (In Persian)
Shahbazi, Muhammad (2023). Seir Tahavol Farsi (Persian drop by drop), Ramsar: Nasta'in Publishing House. (In Persian)
Shams-ul-Alami Gerkani, Haj Mohammad Hossein (1998). Abdaa al-Badaye, by Hossein Jafari, first edition, Tabriz: Ahrar Publishing House. (In Persian)
Wasifi, Zein al-Din Mahmoud (1977). Bad'e' al-Waq'e', Volume 2, edited by Alexander Balderov, Tehran: Iranian Culture Foundation. (In Persian)
Zahouri Tarshizi, Nuruddin Mohammad (2013). Diwan, edited by Asghar Babasalar, first edition, Tehran: published by the Library and Museum and Center of the Master of the Islamic Council. (In Persian)
https://ganjoor.net/orfi
https://ganjoor.net/vatvat.

  • تاریخ دریافت 26 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 24 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 15 بهمن 1403