پژوهش‌نامه نقد ادبی و بلاغت

پژوهش‌نامه نقد ادبی و بلاغت

جرعه‌های نهفته در شراب خام (بررسی رمان «شراب خام» اثر «اسماعیل فصیح» بر اساس رمزگان پنج‌گانه بارت)

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
حجت اله امیدعلی 1
فاطمه سلطانی 2
1 دانشگاه اراک
2 هیئت علمی دانشگاه اراک
10.22059/jlcr.2025.396526.2062
چکیده
رمان «شراب خام» تهران سال ۱۳۳۵ را به تصویر می‌کشد؛ داستان مردی که پس از بازگشت از آمریکا با زندگی مرفه اما پرتنش، با معماهای جنایی و روابط انسانی پیچیده‌ای روبه‌رو می‌شود. پژوهش حاضر با این پرسش می‌پردازد که چگونه بر اساس رمزگان پنج‌گانه بارت می‌توان لایه‌های معنایی چندگانه‌ی رمان «شراب خام» را دقیق و مستند آشکار کرد؟ روش پژوهش توصیفی-تحلیلی بر مبنای رمزگان پنج‌گانه (هرمونتیک، پروآیرتیک، نمادین، معنابنی، و ارجاعی) رولان بارت است. در بخش تحلیل هرمنوتیکی، معماهای حل‌نشده مرگ مهین و ناصر با چاشنی تعلیق و ابهام واکاوی می‌شود تا خواننده از سطح نخست روایت فراتر رود. رمزگان پروآیرتیک زنجیره رویدادهای جنایی، کنش‌های کلیدی مانند قتل، بازپرسی‌ها و ملاقات‌ها را دسته‌بندی و نام‌گذاری می‌کند. رمزگان معنابنی به دلالت‌های ضمنی شخصیت‌ها (جلال، ناصر، اسماعیل و یوسف) و نمادهایی نظیر «شراب» و «سراب» می‌پردازد. رمزگان نمادین جفت‌تقابل‌هایی همچون ماندن/رفتن، سنت/مدرنیته، مرگ/زندگی و شهر/روستا را به‌عنوان محورهای ساختاری متن بازمی‌نماید. در نهایت رمزگان ارجاعی، پس‌زمینه فرهنگی و اجتماعی ایران دهه ۱۳۳۰ و نقد روشنفکران منزوی و ناتورالیسم رمان را آشکار می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد رمان «شراب خام» با بهره‌گیری از ساختار جنایی و لایه‌های نمادین و معنابنی، بستری مناسب برای تولید معناهای متکثر فراهم ساخته و خواننده را از موقعیت مصرف‌کننده منفعل به نقش تولیدکننده فعال معنا می‌رساند. نمادهایی نظیر «شراب» و «سراب» می‌پردازد. رمزگان نمادین جفت‌تقابل‌هایی همچون ماندن/رفتن، سنت/مدرنیته، مرگ/زندگی و شهر/روستا را به‌عنوان محورهای ساختاری متن بازمی‌نماید. در نهایت رمزگان ارجاعی، پس‌زمینه فرهنگی و اجتماعی ایران دهه ۱۳۳۰ و نقد روشنفکران منزوی و ناتورالیسم رمان را آشکار می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد رمان «شراب خام» با بهره‌گیری از ساختار جنایی و لایه‌های نمادین و معنابنی، بستری مناسب برای تولید معناهای متکثر فراهم ساخته و خواننده را از موقعیت مصرف‌کننده منفعل به نقش تولیدکننده فعال معنا می‌رساند.
کلیدواژه‌ها
اسماعیل فصیح
رمان
«شراب خام»
رولان بارت
رمزگان پنج‌گانه

عنوان مقاله English

Hidden Sips in Raw Wine (A Study of the Novel “Raw Wine” by Ismail Fasih Based on Barthes’s Five Codes)

نویسندگان English

اhojjat allah omidali 1
fateme soltani 2
1 araku
2 araku
چکیده English

The novel Raw Wine depicts Tehran in 1956; it tells the story of a man who, upon returning from the United States, encounters a wealthy yet tension-filled life, intertwined with criminal enigmas and complex human relationships. This study asks how, based on Roland Barthes’s five codes, one can accurately and rigorously uncover the multiple semantic layers of Raw Wine. The research method is descriptive-analytical, grounded in Barthes’s five codes (Hermeneutic, Proairetic, Symbolic, Semic, and Referential). In the Hermeneutic analysis section, the unresolved mysteries surrounding Mahin’s and Naser’s deaths—infused with suspense and ambiguity—are examined so that the reader moves beyond the narrative’s surface level. The Proairetic code categorizes and names the chain of criminal events and key actions, such as murder, interrogations, and meetings. The Semic code addresses the implicit connotations of characters (Jalal, Naser, Esmail, and Yousef) and symbols like “wine” and “mirage.” The Symbolic code reveals binary oppositions—staying/leaving, tradition/modernity, death/life, city/village—as the text’s structural axes. Finally, the Referential code uncovers Iran’s cultural and social background in the 1950s and exposes the novel’s critique of isolated intellectuals and naturalism. The findings demonstrate that Raw Wine, by employing a criminal framework alongside symbolic and semic layers, provides a fertile ground for producing plural meanings, transforming the reader from a passive consumer into an active producer of meaning. Finally, the Referential code uncovers Iran’s cultural and social background in the 1950s and exposes the novel’s critique of isolated intellectuals and naturalism. The findings demonstrate that Raw Wine, by employing a criminal framework alongside symbolic and semic layers, provides a fertile ground for producing plural meanings, transforming the reader from a passive consumer into an active producer of meaning.layers, provides a fertile ground for producing plural meanings, transforming the reader from a passive consumer into an active producer of meaning.layers, provides a fertile ground for producing plural meanings, transforming the reader from a passive consumer into an active producer of meaning.

کلیدواژه‌ها English

Esmaeil
Fasih
the novel “Raw Wine
” Roland Barthes
the five codes
منابع
آلن، گراهام (1385)، رولان بارت، ترجمۀ پیام یزدانجو، تهران: مرکز.
بارت، رولان (1387)، درآﻣﺪی ﺑﺮ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺳﺎﺧﺘﺎری رواﻳﺖ­ﻫﺎ، ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺤﻤﺪ راﻏﺐ، تهران: ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺻﺒﺎ.
ـــــــــــ ، (1373)، درجۀ صفر نوشتار، ترجمۀ شیرین دخت دقیقیان، تهران: هرمس.
ثروت، منصور (1386)، «مکتب ناتورالیسم» پژوهش­نامه علوم انسانی شهید بهشتی، شمارۀ 54، صص 196-177.
چالاک، سارا و ایوب مرادی، (1399)، «بررسی تکثر معنایی در حکایت شاه و کنیزک مولوی براساس نظام رمزگان روایی رولان بارت» (1399)، نشریه علمی پژوهش­های عرفانی(گوهرگویا) سال14، ش 2، پیاپی 45، صص 210-189.
خانی اسفندآباد، سامان و ماه نظری، (۱۳۹۹)، «تحلیل جامعه شناسانۀ رُمان دل کور اثر اسماعیل فصیح»، نشریه تفسیر و تحلیل متون زبان و ادبیات فارسی (دهخدا)، شماره 43، صص 141-170.
رنجبر، ابراهیم و همکاران، (1398)، «سبک شناسی داستان‌های اسماعیل فصیح»، نشریه سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، شماره 44، صص 135- 154.
سیما، داد (1383)، فرهنگ اصطلاحات ادبی، تهران: مروارید.
سجودی، فرزان (1387)، نشانه­شناسی کاربردی، تهران: نشرعلم.
صادقی شهپر، رضا و سیما پرمرادی (1392)، «یک گام به سوی بومی­گرایی: نقد داستان­های اسماعیل فصیح، حرکت از ناتورالیسم به سوی رئالیسم» (1392)، پژوهش زبان و ادبیات فارسی، ش 29، صص 199-173.
صفیئی، کامبیز و مسعود سلامی(1390)، «توضیح و معرفی متدولوژی رمزگان پنجگانه رولان بارت با نمونۀ عملی از نمایش نامۀ فیزیکدان­ها اثر فردریش دورنمات»، مطالعات نقد ادبی، ش 24، صص 152-134.
ضیمران، محمد (1383)، درآمدی بر نشانه­شناسی هنر، تهران: قصه.
فصیح، اسماعیل(1397)، شراب خام، تهران: ذهن آویز.
کله‌جویی، فرزاد، (1402) «بررسی عناصر گوتیک در داستان جاوید اثر اسماعیل فصیح»، پژوهشنامه ادبیات داستانی، شماره 46، صص 167- 185.
مهری بیگدلیلو، ایمان و همکاران (1396) تحلیل جلوه­های رئالیسم در رمان شراب خام»، نشریه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تبریز، ش 236، صص 116-99.
میرعابدینی، حسن (1387)، صدسال داستان­نویسی، جلد دوم، تهران: چشمه.
میرعمادی، سیدعلی (1384)، فرهنگ توصیفی نشانه­شناسی، تهران: معرفت.
هاوکس، ترنس (1394)، ساخت­گرایی و نشانه­شناسی، ترجمۀ مجتبی پردل، مشهد: ترانه.
یارشاطر، احسان(1373)، «شراب خام و بادۀ کهن» نشریه کلک، شمارۀ 55 و 56، صص 276-268.
دادخواه، سینا (1402)، تأملی در رمان شراب خام نوشتۀ اسماعیل فصیح، تاریخ دسترسی: 10/4/1402، آدرس سایت: https://cafecatharsis. ir/23685/ 
References
Alan, Graham. (2006). Roland Barthes. Translated by Payam Yazdanjoo. Tehran: Markaz. [in Persian]
Barthes, Roland. (2008). Introduction to Structural Analysis of Narratives. Translated by Mohammad Ragheb. Tehran: Farhang-e Saba. [in Persian]
____________ (1994). Writing Degree Zero. Translated by Shirin Dokht Daghighian. Tehran: Hermes. [in Persian]
Sorowt, Mansour. (2007). “The Naturalism School.” Shahid Beheshti Humanities Research Quarterly, no. 54, pp. 177–196. [in Persian]
Chalak, Sara, and Ayub Moradi. (2020). “Examining Semantic Multiplicity in Rumi’s ‘The King and the Maidservant’ Based on Roland Barthes’s Narrative Code System.” Journal of Mystical Studies (Gohar‑Gooya), vol. 14, no. 2 (serial 45), pp. 189–210. [in Persian]
Khani‑Esfandabad, Saman, and Mah Nazari. (2020). “A Sociological Analysis of the Novel Dal-e Koor by Ismail Fasih.” Dehkhoda Journal of Persian Language and Literature Studies, no. 43, pp. 141–170. [in Persian]
Ranjbar, Ebrahim, et al. (2019). “Stylistics of Ismail Fasih’s Short Stories.” Stylistics of Persian Prose and Poetry (Bahar-e Adab), no. 44, pp. 135–154. [in Persian]
Sima, Dad. (2004). Dictionary of Literary Terms. Tehran: Morvarid. [in Persian]
Sajudi, Farzan. (2008). Applied Semiotics. Tehran: Nashr‑Elm. [in Persian]
Sadeghi‑Shahpar, Reza, and Sima Parmoradi. (2013). “Toward Nativism: Critique of Ismail Fasih’s Stories from Naturalism to Realism.” Research on Persian Language and Literature, no. 29, pp. 173–199. [in Persian]
Safiei, Kambiz, and Masoud Salami. (2011). “Introducing Roland Barthes’s Five‑Code Methodology with a Case Study from Friedrich Dürrenmatt’s Play The Physicists.” Studies in Literary Criticism, no. 24, pp. 134–152. [in Persian]
Zeymaran, Mohammad. (2004). An Introduction to the Semiotics of Art. Tehran: Ghesseh. [in Persian]
Fasih, Ismail. (2018). Raw Wine. Tehran: Zehn‑Aviz. [in Persian]
Kalejuyi, Farzad. (2023). “Exploring Gothic Elements in Ismail Fasih’s Javid.” Literary Fiction Research Quarterly, no. 46, pp. 167–185. [in Persian]
Mahri‑Bigdelilou, Iman, et al. (2017). “Realism in the Novel Raw Wine: An Analytical Study.” Tabriz University Journal of Persian Language and Literature, no. 236, pp. 99–116. [in Persian]
Mirabedini, Hassan. (2008). One Hundred Years of Fiction Writing, vol. 2. Tehran: Cheshmeh. [in Persian]
Miramadi, Seyed Ali. (2005). Descriptive Dictionary of Semiotics. Tehran: Marefat. [in Persian]
Hawkes, Terence. (2015). Structuralism and Semiotics. Translated by Mojtaba Pardel. Mashhad: Taraneh. [in Persian]
Yarshater, Ehsan. (1994). “Raw Wine and Ancient Wine.” Kelk Magazine, nos. 55–56, pp. 268–276. [in Persian]
Dadkhah, Sina. (2023). “A Reflection on Ismail Fasih’s Novel Raw Wine.” Accessed July 1, 2023. https://cafecatharsis.ir/23685/ [in Persian]

  • تاریخ دریافت 11 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 06 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 10 خرداد 1404