پژوهش‌نامه نقد ادبی و بلاغت

پژوهش‌نامه نقد ادبی و بلاغت

تحلیل هرمنوتیک سیاسی داستان‌های زن زیادی و بچه مردم نوشته جلال آل احمد بر اساس نظریه فردریک جیمسون

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسنده
فائزه عرب یوسف آبادی
دانشیار/ دانشگاه زابل
10.22059/jlcr.2025.392584.2052
چکیده
یکی از ویژگی‌های برجستة ادبیات متعهد، بازتاب مناسبات قدرت و سلطه در بستر اجتماعی است. در این راستا، داستان‌های زن زیادی و بچه مردم از جلال آل احمد، به‌عنوان متونی که ابعاد مختلف سلطة جنسیتی، اقتصادی و اجتماعی را به تصویر می‌کشند، شایستة تحلیل هرمنوتیکی هستند. این پژوهش با بهره‌گیری از هرمنوتیک سیاسی فردریک جیمسون، به بررسی چگونگی بازنمایی نابرابری‌های ساختاری در این دو اثر می‌پردازد. نظریة جیمسون به دلیل تأکید بر رابطة میان متن و ساختارهای ایدئولوژیک، امکان خوانشی انتقادی از این داستان‌ها را فراهم می‌آورد.روش پژوهش، تحلیل کیفی و تطبیقی بر اساس خوانش انتقادی متن است. هدف اصلی، بررسی چگونگی بازتولید سلطة اجتماعی در این داستان‌ها و تبیین نقش حافظة فرهنگی در استمرار فرودستی زنان است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در زن زیادی، سلطة مردسالارانه منجر به طرد اجتماعی زن و بی‌هویتی او می‌شود، در حالی که در بچه مردم، سلطة اقتصادی و سرمایه‌داری، مادری را از معنای سنتی تهی کرده و به امری کالایی تبدیل می‌کند. همچنین، این داستان‌ها با ایجاد گفتمان‌های متضاد و چندآوا، تنش‌های میان سنت و مدرنیته را برجسته ساخته و نشان می‌دهند که حافظة فرهنگی، چگونه چرخة سرکوب زنان را بازتولید می‌کند. بدین ترتیب، این پژوهش نشان می‌دهد که آل احمد، با روایتی انتقادی، فرودستی زنان را نه امری فردی، بلکه محصول ساختارهای تاریخی و اجتماعی می‌داند.
کلیدواژه‌ها
بازنمایی اجتماعی
چند آوایی
حافظه‌ی فرهنگی
سلطه‌ی جنسیتی
کالایی‌ شدن

عنوان مقاله English

Political hermeneutic analysis of the stories "The Woman of Many" and "The Children of the People" written by Jalal Al-Ahmad based on Frederick Jameson's theory

نویسنده English

faezeh arab yousefabadi
Associate Professor of University of Zabol/ University of Zabol
چکیده English

One of the prominent features of committed literature is its reflection of power relations and domination within the social context. In this regard, Zan-e Ziadi (The Superfluous Woman) and Bacheh Mardom (Somebody Else’s Child) by Jalal Al-e Ahmad, as texts depicting various aspects of gender, economic, and social oppression, merit a hermeneutic analysis. This study employs Fredric Jameson’s political hermeneutics to examine how structural inequalities are represented in these two works. Jameson’s theory, with its emphasis on the relationship between texts and ideological structures, enables a critical reading of these stories.This research follows a qualitative and comparative textual analysis. The primary objective is to investigate the reproduction of social domination in these narratives and to explain the role of cultural memory in sustaining female subjugation. The findings indicate that in Zan-e Ziadi, patriarchal dominance leads to the woman’s social exclusion and identity loss, whereas in Bacheh Mardom, economic and capitalist structures commodify motherhood, stripping it of its traditional meaning. Moreover, both stories, by incorporating polyphonic and conflicting discourses, highlight tensions between tradition and modernity and illustrate how cultural memory perpetuates the cycle of female oppression. Thus, this study argues that Al-e Ahmad, through a critical narrative, portrays women’s subjugation not as an individual experience but as a product of historical and social structures.

کلیدواژه‌ها English

Cultural Memory
Gender Domination
Polyphony
Social Representation
Commodification
آبراهیمیان، یرواند. (1403). ایران بین دو انقلاب. مترجم: احمد گل‌محمدی و محمدابراهیم فتاحی. تهران: نشر نی.
اسحاقیان، جواد (۱۳۹۳). نقد و بررسی آثار جلال آل احمد: نثر. تهران: نگاه.
اکبری، صدیقه (۱۳۸۶). آل احمد در آیینه زمان. تهران: واژه آرا.
آل احمد، جلال. (۱۳۴۲). زن زیادی. تهران: انتشارات رواق.
ــــــــــــــ. (۱۳۴۵). بچه مردم. تهران: انتشارات روزبهان.
ــــــــــــــ. (1401). غرب‌زدگی. تهران: انتشارات ارتباط برتر.
جیمسون، فردریک. (1401). ناخودآگاه سیاسی. مترجم: شاپور بهیان. تهران: نشر نی.
دوبووار، سیمون. (1380). جنس دوم. ترجمه قاسم صنعوی. تهران: توس.
رهبرنیا، زهرا و کشمیری، مریم. (۱۳۹۶). «خوانش پسامدرنی آثار هنری بر اساس آرای فردریک جیمسون با تمرکز بر مجموعه هیچ پرویز تناولی (دهه‌های ۱۳۴۰-۱۳۸۰ ه.ش)». کیمیای هنر، شماره ۲۳، صص. ۱-۲۰.
زمانی نیا، مصطفی (۱۳۶۲). فرهنگ جلال آل احمد. تهران: معاصر.
ریاحی نوری، امیر و الهی، رویا. (۱۴۰۲). «تک‌گویی نمایشی و مقاومت سیاسی: خوانشی جیمسونی از رمان بنیادگرای ملول». پژوهش ادبیات معاصر جهان، شماره ۸۸، صص. ۱۲۰-۱۳۸.
صافی پیرلوجه، حسین. (۱۴۰۰). «روش‌شناسی هرمنوتیک سیاسی در سبک جستارنویسی فردریک جیمسون». زبان و زبان‌شناسی، شماره ۳۴، صص. ۱۶۵-۱۸۸.
گازیوروفسکی، مارک. (1371). سیاست خارجی آمریکا و شاه. مترجم: جمشید زنگنه. تهران: رسا.
مردانی، مصطفی (۱۳۹۳) نقد و تفسیر آثار جلال آل احمد. تهران: پاژنگ.
نبی‌لو، علیرضا و هامون گرد، مریم. (۱۴۰۳). «تحلیل داستان زن زیادی از جلال آل احمد با استفاده از نظریه شالوده‌شکنی ژاک دریدا». زبان و ادبیات فارسی، شماره ۹۶، صص. ۲۸۹-۳۰۶.
Assmann, J. (1995). Collective Memory and Cultural Identity. New German Critique, 65, 125–133.
Fraser, N. (2013). Fortunes of Feminism: From State-Managed Capitalism to Neoliberal Crisis. Verso Books.
Jameson, F. (1998). The Cultural Turn: Selected Writings on the Postmodern, 1983-1998. Verso Books.
_________. (2000). Postmodernism, or, The Cultural Logic of Late Capitalism. Duke University Press.
_________. (1969). The political unconscious. Translated by Shapour Bahyan. Tehran: Ney Publishing House.
Marx, K. (1867). Capital: A Critique of Political Economy, Volume I. Penguin Classics.
 
References
Abrahimian, Y. (1961). Iran between two revolutions. Translated by Ahmad Golmohammadi and Mohammad Ebrahim Fattahi. Tehran: Ney Publishing House. (In Persian)
Al-Ahmad, J. (1963). A woman too many. Tehran: Ravaq Publishing House. (In Persian)
Al-Ahmad, J. (1966). Children of the people. Tehran: Roozbahan Publishing House. (In Persian)
Al-Ahmad, J. (1969). Westernization. Tehran: Irfan-e-Bertar Publishing House. (In Persian)
Assmann, J. (1995). Collective Memory and Cultural Identity. New German Critique, 65, 125–133.
De Beauvoir, S. (1981). The second sex. Translated by Ghasem Sanavi. Tehran: Toos. (In Persian)
Fraser, N. (2013). Fortunes of Feminism: From State-Managed Capitalism to Neoliberal Crisis. Verso Books
Gaziorovsky, M. (1992). American Foreign Policy and the Shah. Translator: Jamshid Zanganeh. Tehran: Rasa. (In Persian)
Jameson, F. (1998). The Cultural Turn: Selected Writings on the Postmodern, 1983-1998. Verso Books.
Jameson, F. (2000). Postmodernism, or, The Cultural Logic of Late Capitalism. Duke University Press.
Jameson, F. (1969). The political unconscious. Translated by Shapour Bahyan. Tehran: Ney Publishing House.
Marx, K. (1867). Capital: A Critique of Political Economy, Volume I. Penguin Classics
Nabilou, A. & Hamoungerd, M. (2024). “Analysis of the story of Zan Ziyad by Jalal Al-Ahmad using Jacques Derrida’s theory of deconstruction”. Persian Language and Literature, No. 96, pp. 289-306. (In Persian)
Rahbarnia, Z. & Kashmiri, M. (2017). “Postmodern Reading of Artworks Based on the Thoughts of Frederick Jameson with a Focus on the Collection of Parviz Tanavoli (1961-1980). Kimiyai Honar, No. 23, pp. 1-20. (In Persian)
Riahi Nouri, A. & Elahi, R. (1999). “Theatrical Monologue and Political Resistance: A Jamesonian Reading of the Fundamentalist Novel Melul”. Research on Contemporary World Literature, No. 88, pp. 120-138. (In Persian)
Safi Pirlojeh, H. (1999). “Methodology of Political Hermeneutics in Frederick Jameson’s Essay Writing Style”. Language and Linguistics, No. 34, pp. 165-188. (In Persian)

  • تاریخ دریافت 06 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری 06 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 19 مرداد 1404