نقد و تحلیل تطبیقی ظرفیت نمایشی رمان‌های «آینه‌های دردار» و «کوزیما یا تقریباً گراتزیا» بر مبنای الگوی فرایتاگ

عبدی, مهدی; صلاحی, عسگر; گیتی, شهریار

doi:10.22059/jlcr.2020.298432.1423

نقد و تحلیل تطبیقی ظرفیت نمایشی رمان‌های «آینه‌های دردار» و «کوزیما یا تقریباً گراتزیا» بر مبنای الگوی فرایتاگ

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

مهدی عبدی ¹

عسگر صلاحی ²

شهریار گیتی ³

¹ دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

² دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

³ استادیار زبان و ادبیات عربی دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

10.22059/jlcr.2020.298432.1423

چکیده

با طرح نظریه‌های نو، نقد و بررسی آثار ادبی مسیر متفاوتی را پیش گرفته‌است و حوزه‌های جدیدی چون مطالعات بین‌رشته‌ای به وجود آمده که موجب شناخت ظرفیت و دریافت‌های نو از آثار ادبی شده‌است. از جملۀ این مطالعات، بررسی بین ادبیات داستانی و نمایشی است. این دو حوزه که از دیرباز با هم پیوند داشته‌اند، در دورۀ معاصر، به‌ویژه با پیشرفت و گسترش سینما، بسیار به هم نزدیک شده‌اند. از این رو، امروز نمایش از ظرفیت‌های ادبیات داستانی و ادبیات داستانی از برخی ویژگی‌های درام استفاده می‌کند، تا جایی که ادبیات داستانی به عنوان بن‌مایۀ آثار نمایشی و سینمایی نقش پررنگی در تولید این آثار دارد. با این توضیح، در این پژوهش سعی می‌شود دو اثر «کوزیما یا تقریباً گراتزیا» از «گراتزیا دلددا» و «آینه‌های دردار» از «هوشنگ گلشیری» بر اساس الگوی گوستاو فرایتاگ، نمایشنامه‌نویس و منتقد آلمانی نقد و بررسی شود. الگوی فرایتاگ اساساً یک ساختار نمایشی است که در یک رمان، فیلم یا دیگر آثار داستانی به آشکارسازی رویدادها به ترتیب تاریخ وقوع می‌پردازد. این الگو، هرمی پیشنهادی است برای تحلیل ساختار روایی داستان‌های تراژیک و شامل پنج قسمت یا مرحلۀ مقدمه یا معرفی، کنش صعودی و گره‌افکنی، نقطۀ اوج، کنش نزولی و سقوط و وقوع فاجعه و گره‌گشایی است که در کنار بررسی این مراحل نمایشی، امکان بررسی آثار را بر اساس ساختار سه‌پرده‌ای فراهم می‌آورد. شیوۀ این پژوهش، توصیفی‌ـ تحلیلی و به روش کتابخانه‌ای و اسنادی در قالب مطالعۀ تطبیقی است. بر اساس یافته‌های پژوهش، این دو اثر با مراحل پنج‌گانۀ این الگو تطابق، و نیز ساختاری نمایشی دارند. اگرچه این دو اثر از دو مکتب و سبک متفاوت است، اما تطابق آن‌ها با این الگو نشان می‌دهد که این دو اثر ساختار مشترکی دارند و ورای روایت داستانی، ویژگی نمایشی نیز دارند و قابلیت پرداخت ساختاری سه‌پرده‌ای در آن‌ها دیده می‌شود که به عنوان الگویی روایی در آثار نمایشی محسوب می‌گردد.

کلیدواژه‌ها

هوشنگ گلشیری

آینه‌های دردار

گراتزیا دلددا

کوزیما یا تقریباً گراتزیا

نمایش (درام)

هرم فرایتاگ

عنوان مقاله English

A Comparative Review and Analysis of the Dramatic Capacity of Novels 'Lidded Mirrors' and 'Cosima' Based on the Freytag Model

نویسندگان English

Mehdi Abdi ¹

Asgar Salahi ²

Shahriyar Giti ³

¹ Ph. D Candidate of Persian Language and Literature, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran.

² Associate Professor of Persian Language and Literature, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran.

³ Assistant Professor of Arabic Language and Literature, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran.

چکیده English

With the development of new theories, the critique of literary works has taken a different path, and new areas such as interdisciplinary studies have emerged that they have led to the recognition of new capacities and perceptions of literary works. One of these studies is between fiction and dramatic literature. These two fields have been connected for a long time and have become very close in the contemporary period, especially with the development and expansion of cinema, so today, the drama uses the capacities of fiction and fiction uses some features of drama to some extent. Fiction literature as the basis of dramatic and cinematic works has a significant role in the production of these works. With this explanation, this study tries to critique the two works "Cosima or almost Grazia" by "Grazia Deledda" and " Lidded Mirrors" by "Houshang Golshiri" based on the model of Gustav Freytag, a German playwright, and critic. The Freytag pattern is essentially a theatrical structure that reveals events in chronological order in a novel, film or other work of fiction. This model is a proposed pyramid for analyzing the narrative structure of tragic stories and includes five parts or stages, including Introduction, Rise, climax, Return or Fall, and Catastrophe, Allows the study of works based on a three-curtain structure. The method of this research is descriptive-analytical and library and documentary method in the form of comparative study. Based on the research findings, these two works correspond to the five stages of this model and have a dramatic structure. Although these two works are from two different schools and styles; But their conformity with this pattern shows that these two works have a common structure and beyond the narrative, they also have dramatic feature and have the ability to pay for a three-act structure that is considered as a narrative model in drama.

کلیدواژه‌ها English

Hooshang Golshiri

Lidded Mirrors

Grazia Deledda

Cosima

Drama

Pyramid of Freytag

آبرامز، ام. اچ. (1384)، فرهنگ توصیفی اصطلاحات ادبی، ترجمۀ سعید سبزیان، چ 1، ویراست 7، تهران، رهنما.

آلن، گراهام (۱۳۹۵)، بینامتنیت، ترجمۀ پیام یزدانجو، تهران، مرکز.

اسلین، مارتین (1375)، دنیای درام، ترجمۀ محمد شهبا، چ 1، تهران، بنیاد سینمایی فارابی.

ـــــــــــــ (1361)، درام چیست، ترجمۀ شیرین تعاونی، چ 1، تهران، آگاه.

امینی، محمدرضا (1384)، «تأملی در جنبه‌های نمایشی ادبیات فارسی»، مجلۀ علوم انسانی و اجتماعی داشگاه شیراز (ویژه‌نامۀ زبان و ادبیات فارسی)، د22، ش1 (پیاپی 42)، صص، 203ـ216.

بلکر، آروین آر. (1388)، عناصر فیلمنامه‌نویسی، ترجمۀ محمد گذرآبادی، چ 5، تهران، هرمس.

پورعلم، مهرداد و مرضیه پیراوی ونک (1391)، «ساختار روایی و دراماتیک در آثار افلاطون»، متافیزیک، س4، ش 14، صص 1ـ10.

چیلورز، ایان و دیگران (1382)، سبک‌ها و مکتب‌های هنری، تدوین و ترجمۀ فرهاد گشایش، چ 1، تهران، عفاف.

داوسن، س. د. (1377)، درام، ترجمۀ فیروزه مهاجر، چ 1، تهران، مرکز.

دلددا، گراتزیا (1397)، کوزیما یا تقریباً گراتزیا، ترجمۀ بهمن فرزانه، چ 3، تهران، ثالث.

دنسیگر، کِن و جف، راش (1394)، فیلمنامه‌نویسی متفاوت، ترجمۀ محمد شهبا، چ 2، تهران، هرمس.

دو س‍وس‍ور، ف‍ردی‍نان (۱۳۷۸)، دورۀزب‍ان‌ش‍ن‍اس‍یع‍م‍وم‍ی، ت‍رجمۀ ک‍ورش ص‍ف‍وی، چ 1، ته‍ران، ه‍رم‍س.

رضویان، سید رزّاق (1395)، «تأثیرپذیری هوشنگ گلشیری از رمان نو فرانسه»، پژوهش‌های نقد ادبی و سبک‌شناسی، ش 4 (پیاپی 30)، صص 87ـ117.

سیگر، لیندا (1380)، فیلمنامۀ اقتباسی، ترجمۀ عباس اکبری، چ 1، تهران، نقش و نگار.

کتل، آرنولد (1367)، «رمان چگونه به وجود آمد؟»، مجلۀ آدینه، ترجمۀ محمدمهدی کلباسی، ش 32، صص 32ـ37.

گلشیری، هوشنگ (1372)، آینه‌های دردار، چ 2، تهران، نیلوفر.

ـــــــــــــــــ (1388)، باغ در باغ، چ 3، تهران، نیلوفر.

لور، کاترین (1380)، «رمان چیست؟»، مجلۀ بیدار، ترجمۀ محمدرضا قلیچ‌خانی، ش 7، صص 45ـ52.

معافی غفاری، فرزاد (1385)، «نگاهی کلان به نظریه‌های درام (ارسطو و برشت)»، فصلنامۀ رهپویۀ هنر: هنر و معماری، د 1، صص 34ـ39.

موریتز، چارلی (1384)، نگارش فیلمنامۀ داستانی، ترجمۀ محمد گذرآبادی، چ 1، تهران، فارابی.

میرصادقی، جمال (1394)، عناصر داستان، چ 9، تهران، سخن.

نوبل، ویلیام (1385)، راهنمای نگارش گفت‌وگو، ترجمۀ عباس اکبری، چ 2، تهران، سروش.

نیو، کریستوفر (1397)، درآمدی به فلسفۀ ادبیات، ترجمۀ علیرضاحسن‌پور و رقیه مرادی، چ 1، تهران، نقش و نگار.

Abrams, M.H. (2005), Farhang Tosifiye Estelahate Adabi, Tarjomey Saeed Sabziyan, Chape 1, Viraste Haftom, Tehran, Rahnama [in Persian].

Allen, Graham (2016), Beynamatniyat, Tarjomeye Payam Yazdanjoo, Tehran, Markaz [in Persian].

Amini, Mohamad Reza (2005), “Taammoli dar Janbehaye Namayeshiye Adabiyate Farsi”, Majaleye Oloome Ensani va Ejtemayi Daneshgahe Shiraz (Vizheye Zaban va Adabiyate Farsi), Vol. 22, No. 1 (42), Pp. 203-216 [in Persian].

Blacker, Erwin R. (2009), Anasere Filmname Nevisi, Tarjomeye Mohamad Gozarabadi, 5^th, Tehran, Hermes [in Persian].

Chilvers, Ian & the Others (2003), Sabkha va Maktabhaye Honari, Tadvin va Tarjomeye Farhad Goshayesh, 1^th, Tehran, Efaf [in Persian].

Ciger, Linda (2001), Filmnameye Eghtebasi, Tarjomeye Abbas Akbari, 1^th, Tehran, Naghsh va Negar [in Persian].

Dawson, S.D. (1998), Dram, Tarjome Firouzeh Mohajer, 1^th, Tehran, Markaz [in Persian].

De Saussure, Ferdinand (1999), Doreye Zabanshenasiye Omoomi, Tarjomeye Korosh Safavi, 1^th, Tehran, Hermes [in Persian].

Deledda, Grazzia (2018), Kozima ya Taghriban Grazzia, Tarjome Bahman Farzaneh, 3^th, Tehran, Sales [in Persian].

Densiger, Ken va Jeff Rush (2015), Filmnameh Nevisiye Motafavet, Tarjomeye Mohamad Shahba, 2^th, Tehran, Hermes [in Persian].

Esslin, Martin (1982), Dram Chist, Tarjomeye Shirin Taavoni, 1^th, Tehran, Agah [in Persian].

ــــــــــــــــــــــــــــ (1996), Donyaye Dram, Tarjomeye Mohamad Shahba, 1^th, Tehran, Bonyade Sinamayeye Farabi [in Persian].

Freytag, G .(1900), Freytag's Technique of the Drama: An Exposition of Dramatic Composition and Art, Chicago, Scott, Foresman and Company.

Golshiri, Hooshang (1993), Aynehaye Dardar, 2^th, Tehran, Niloofar [in Persian].

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (2009), Bagh dar Bagh, 3^th, Tehran, Niloofar [in Persian].

Hamon, Philippe (1981), Introduction à l’analyse du descriptive, Paris, Hachette.

ـــــــــــــــــــــــ (1993), Du Descriptif, Paris, Hachette.

Ketel, Arnold (1988), “Roman Chegooneh be Vojod Amad?”, Tarjomeh Mohamad Mahdi Kalbasi, Majaleye Adine, No. 32, Pp. 32-37 [in Persian].

Lore, Catherine (2001), “Roman Chist”, Tarjomeyeh Mohamadreza Ghelich Khani, Majaleye Bidar, No. 7, Pp. 45-52 [in Persian].

Maafi Ghafari, Farzad (2006), “Negahi Kalan be Nazariyehaye Dram (Arastoo va Bresht)”, Faslnameye Rahpooyeye Honar, Honar va Memari, No. 1, Pp. 34-39 [in Persian].

Mirsadeghi, Jamal (2006), Anasere Dastan, 5^th, Tehran, Sokhan [in Persian].

Moritz, Charlie (2005), Negareshe Filmnameye Dastani, Tarjomeyeh Mohamad Gozarabadi, 1^th, Tehran, Farabi [in Persian].

New, Christopher (2018), Daramadi bar Falsafeye Adabiyat, Tarjomeyeh Alireza Hasanpoor va Roghayyeh Moradi, 2^th, Tehran, Naghs va Negar.

Nobel, William (1385), Rahnamaye Negareshe Goftogoo, Tarjomeyeh Abbas Akbari, 2^th, Tehran, Soroosh [in Persian].

Perrine, Laurence) 1974(, The Element of Drama, New York, Harcourt Brace Jovanovich.

Pooralam, Mehrdad va Marziyeh Piravi Vanak (2012), “Sakhtare Revayee va Dramatic dar Asare Aflatoon”, Metafizik, Vol. 4, No. 14, Pp. 1-10 [in Persian].

Razaviyan, Seyyed Razzagh (2016), “Tasirpaziriye Hooshang Golshiri az Romane Noe Faranse”, Pazhoheshhaye Naghde Adabi va Sabkshenasi, No. 4 (30), Pp. 87-117 [in Persian].