نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

• منوچهر تشکری ¹
• مختار ابراهیمی ²
• پیام نیک بیان ³

¹ دانشیار زبان‌ و ادبیات فارسی دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.

² دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.

³ دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.

چکیده

شعر کهن با برخورداری از وزن و موسیقی، یکی از بارزترین نمودهای فرهنگ فارسی و ایرانی است و پژوهش در وزن شعر فارسی، جزوِ مهم­ترین و اصلی­ترین مطالعات خاورشناسان بوده که از لحاظ زمانی، به دو دوره­ی باستانی اسلامی، قابل تقسیم است. تحقیقات بخش اوّل- که چیستی و چگونگی وزن شعر ایرانی میانه را بررسی می­‌کند -‌  منحصر به­ فرد و تازه است؛ درحالی­که پژوهش‌های بخش دوم اغلب بازتولید دانش پیشینیان درباره­‌ی عروض سنّتی فارسی است. با توجّه به رویکرد و هدف مستشرقان از بازتولید و آموزش دانش عروض، محقّقان را می­توان در چهار گروه، طبقه‌بندی کرد که هدف گروه نخست، تنها ترجمه­‌ی رساله‌­ا­ی عروضی به زبان مادری بوده­ است؛ حال‌­آنکه گروه دیگر، همزمان نسخه­ای خطّی را نیز تصحیح کرده‌­اند. گروه سوم از خاورشناسان به تعیین خاستگاه شعر فارسی و تحلیل وزن پرداخته و گروه چهارم، عروض فارسی را با وزن شعر سایر ملل مطابقت داده­‌اند. از سویی، همگان بر این نکته اتّفاق نظر د­ارند که قرن بیست ­و یکم میلادی، عصر نظریه‌­پردازی است و برخی از خاورشناسان به پژوهش در ماهیت نظام وزن شعر کمّی در زبان‌های زنده­‌ی دنیا و تعیین شباهت­ها و تفاوت­های آن با عروض سنّتی پرداخته‌اند. نتیجه­‌ی کلّی، آن است که در میان آثار خاورشناسانی ­که مطالعات خود را درباره­‌ی وزن شعر فارسی کلاسیک انجام داده­اند، ساتن و بلوخمان، نگاهی ویژه به این علم داشته و تحقیقات خود را بر مدار آموزش صحیح وزن انجام داده‌اند؛ درحالی­که بیشتر مستشرقان، وزن شعر را به مثابه شاخه‌ای از علوم ادبی دانسته و بلاغت، عروض و قافیه‌ را در یک رساله، گردآوری کرده‌ و تا حدّی موجب سردرگمی مخاطبان شده­‌اند.

کلیدواژه‌ها

• شرق‌شناسی
• عروض فارسی
• بلوخمان
• الول ساتن
• لازار

عنوان مقاله [English]

Review and Criticism of Orientalists’ Research on the Persian Poetry Meter

نویسندگان [English]

• Manoochehr Tashakori ¹
• Mokhtar Ebrahimi ²
• Payam Nikbayan ³

¹ Associate Professor of Persian Language and Literature, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran.

² Associate Professor of Persian Language and Literature, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran.

³ Ph.D. Candidate in Persian Language and Literature, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran.

چکیده [English]

Poetry is one of the most prominent manifestations of Iranian culture, and learning the meter of classical poetry is considered one of the greatest challenges for Orientalists, which can be divided into two parts in terms of time: before and after Islam. The research in the first part, which examines the meter conditions of Iranian poetry before Islam, is pure and first-hand; while the research in the second part is mostly a reproduction of the knowledge of predecessors in the field of traditional Persian prosody. According to the approach and goals of the authors, the reproduction of prosody knowledge is classified into four categories, and the goal of some Orientalists has been only to translate a prosody treatise into the mother tongue; while other authors have simultaneously corrected the manuscript. Some Orientalists have also analyzed the meter and determined the origin of Persian poetry, and the fourth group has matched Persian prosody with the meter of poetry of other nations. On the other hand, the twenty-first century is the era of theory, and a number of Western theorists have studied the nature of the meter system of quantitative poetry in the living languages ​​of the world and determined the similarities and differences of this system with traditional Persian prosody.

کلیدواژه‌ها [English]

• Orientalism
• Persian meter
• Elwell-Sutton
• Blochmann
• Lazard