نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

• محمدجواد وظیفه شناس ¹
• احمد امیری خراسانی ²

¹ دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید باهنر کرمان

² استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید باهنر، کرمان، ایران.

چکیده

اقتباس از جمله مهم ترین و برجسته ترین صنایع بدیعی ادب فارسی است که با وجود کاربرد فراوان آن در آثار ادبی، اهل بلاغت توجه شایانی به آن نداشته اند و با گذشت قرن ها از آغاز علم بلاغت، تا کنون دربارۀ تعریف، دایرۀ شمول، کاربرد و جایگاه اقتباس به اتفاق نظر نرسیده و چه بسا گاهی موجب درآمیختگی صنایع ادبی و در نتیجه گمراهی مخاطبان شده اند. بر همین اساس در این پژوهش سعی می شود که ضمن نقد و تحلیل دیدگاه های عالمان بلاغت، تعریفی دقیق تر از این هنرسازۀ بدیعی ارائه شود و جایگاه و حدود قلمرو اقتباس نیز روشن شود. بنابراین در این جستار این پرسش ها مطرح خواهد شد: 1. اقتباس چیست؟ 2. تفاوت اقتباس با تضمین، عقد و دیگر صنایع مشابه در چیست؟ 3. آیا اقتباس را می توان «سرقت ادبی» به حساب آورد؟ 4. خطاهای نویسندگان آثار بلاغی در ذکر شواهد و نمونه های اقتباس کدام اند؟ برای پاسخ به این سؤالات، مطالب مربوط به اقتباس از میان سی منبع بلاغی جمع آوری و مقایسه گردیده و داده های به دست آمده به روش توصیفی تحلیلی، نقد و ارزیابی شده است. نتایج این پژوهش نشان می دهد که اختلاف نظر اهل بلاغت دربارۀ حد و مرز اقتباس و دایرۀ شمول آن، باعث درآمیختن اقتباس با دیگر صنایع بدیعی شده و همین امر موجب شده بلاغیون در جایابی این صنعت نیز دچار انحراف شوند و آن را سرقت ادبی پندارند و در ذکر شواهد و نمونه های این آرایه نیز با خطا مواجه شوند.

کلیدواژه‌ها

• اقتباس
• بلاغت
• تضمین
• درج
• صناعات ادبی
• عقد

عنوان مقاله [English]

Analysis and Elucidation of Adaptation and Its Related Terminologies in Rhetorical Studies

نویسندگان [English]

• Mohammad Javad Vazifeshenas ¹
• Ahmad Amiri Khorasani ²

¹ PhD student in Persian language and literature, Shahid Bahonar University of Kerman

² Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Shahid Bahonar University, Kerman, Iran.

چکیده [English]

Adaptation is one of the most important and prominent rhetorical devices in Persian literature. Despite its frequent use in literary works, scholars of rhetoric have not paid much attention to it, and after centuries since the emergence of rhetoric as a science, there is still no consensus regarding its definition, scope, application, and status. At times, this has even led to confusion among rhetorical Devices and, consequently, misled the audience. Based on this, the present study attempts to provide a more precise definition of this rhetorical device through the critique and analysis of the views of rhetorical scholars, and to clarify the position and boundaries of adaptation. Therefore, this article raises the following questions: 1.What is adaptation? 2. What is the difference between adaptation and other similar devices such as quotation, incorporation, Aqd, and others? 3. Can adaptation be considered a form of plagiarism? 4. What are the errors made by the authors of rhetorical works in citing examples of adaptation? To answer these questions, relevant materials on adaptation were collected from thirty rhetorical sources and were compared and analyzed using a descriptive-analytical method. The results of this study show that the disagreements among rhetorical scholars about the limits and scope of adaptation have led to confusion between adaptation and other rhetorical devices. This has, in turn, caused some rhetoricians to misidentify the position of this device, consider it a form of plagiarism, and make errors in citing its examples.

The results of this study show that the disagreements among rhetorical scholars about the limits and scope of adaptation have led to confusion between adaptation and other rhetorical devices. This has, in turn, caused some rhetoricians to misidentify the position of this device, consider it a form of plagiarism, and make errors in citing its examples.

Adaptation, Aqd, Incorporation, Quotation, Rhetorical devices, Rhetoric.

کلیدواژه‌ها [English]

• Adaptation
• Aqd
• Incorporation
• Quotation
• Rhetorical devices
• Rhetoric