بررسی نقد روان‌شناختی عبدالقاهر جرجانی (با تکیه بر کتاب اسرارالبلاغة)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار زبان و ادبیات عربی دانشگاه آزاد اسلامی واحد کاشمر

چکیده

در آغاز قرن بیستم و پس از طرح نظریّات فروید و یونگ، دانش روان‌شناسی به نقد ادبی معاصر وارد شد. این نظریّات، بیشتر از زاویۀ فرستندۀ متن (نویسنده یا شاعر) بررسی روان‌شناختی می‌شد، ولی بعدها مکتب روان‌شناسی دیگری مثل گشتالت، متن را از زاویۀ تأثیرگذاری بر مخاطب نقد کرد و برخی از ناقدان معاصر عرب نیز از آن­ها الگو گرفتند. نویسندۀ مقاله بر آن است تا بداند آیا این نوع نقد در کتاب‌های دانشمند بلاغی و ناقد بزرگ، عبدالقاهر جرجانی وجود داشته است؟ اگر وجودداشته، به چه صورت بوده است؟ آیا نقد معاصر، به‌ویژه در نقد روان‌شناختی، از آن تأثیر گرفته است؟ جرجانی در دو کتاب دلائل الاعجاز و اسرارالبلاغة، به این موارد روان‌شناختی اشاره کرده است. وی در کتاب اسرارالبلاغة از زاویۀ اثربخشی متن در مخاطب یا گیرنده، به موضوع نگاه کرده است و در تأثیر هر یک از تشبیهات و یا استعاره‌های گوناگون در گیرنده، مطالب شایان توجهی گفته است که می‌توان گفت پایۀ اوّلیّه و اساسی مکاتب نقد ادبی غربی است. گردآوری داده‌های پژوهش حاضر به روش کتابخانه­ای بوده و نوع پژوهش، توصیفی و تحلیلی است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Glance on Abd al-Qahir Jurjani’s Psychological Criticism Approach (on the Basis of "Asrar al-Balaghah (The Secrets of Elucidation)")

نویسنده [English]

  • Mohammad Shayganmehr
Assistant professor in Arabic language and literature, Islamic Azad Univercity, Kashmar
چکیده [English]

At the beginning of 20th century, Psychology got a special status in contemporary criticism (or critical approaches) through the theories of Freud and Jung. Literary works were being criticized by such approaches on the basis of the text sender (author or poet), after a while, with the rise of other psychological schools – such as Gestalt- they started to be criticized on the basis of their influences on the reader(or audience), from which some of contemporary Arab critiques inspired. In present paper, the author is to recognize if there is any trace of such criticism in the works of Abd al-Qahir Jurjani, the rhetoric scholar and great critique? And if there was any, how would it be? Has modern criticism, particularly its psychological approach, been under its influence? In his two works, Asrar al-Balaghah (The Secrets of Elucidation) and Dala'il al-I'jaz (Intimations of Inimitability), Jurjani had pointed both of these psychological methods of critisism out. He looks the subject from the point of text influence on the audience in Asrar al-Balaghah and has stated remarkable matters about each of similes and metaphors that can be considered as a base for western schools of literary criticism. Present study has been conducted through a descriptive-analytic method on the basis of library resources.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Literary Criticism
  • Western School
  • Abd al-Qahir Jurjani
  • psychology
  • Asrar al-Balaghah
  • Text Effect
  • Audience