تحلیل لایه‌‌های سبکی در غزلی از حافظ

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهرکرد

2 استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهرکرد

چکیده

کشفمیزان بهره‌‌گیری شاعران بزرگی چون حافظ از تخیل و مهارت‌‌های زبانی در انتقال مفاهیم شعری، یکی از راه‌‌های دستیابی به ماهیت ادبیات و مؤثر سخن گفتن است. در مقالۀ حاضر، لایه‌‌های سبکی (واژگانی، نحوی، بلاغی) یکی از غزلیات مدحی حافظ، تحلیل شده و از دو بخش «روساختی» و «ژرف‌‌ساختی» تشکیل یافته‌است. بخش نخست در حوزۀ ساختار و فرم، شامل تحلیل لایۀ واژگانی و نحوی، و بخش دوم مربوط به حوزۀ مضمون و تخیل، دربردارندۀ تحلیل لایۀ بلاغی و تصاویر دراماتیکی شعر حافظ است. در بخش دوم، از دیگر غزل‌‌های حافظ نیز نمونه‌‌هایی آورده شده‌است. این مقاله همچنین می‌‌کوشد تا با نگرشی تازه، پیوستگی ذهن و زبان حافظ را به مضمون‌‌های ازلی به اثبات برساند؛ مضامینی که به مبدأ پیدایش انسان و حیات او پیش از هبوط به این کرۀ خاکی می‌‌پردازند. منطقی که همزمان، واژگان و ترکیبات زبانی و تصاویر شعری او را تحت تأثیر و تصرف خویش قرار می‌‌دهد و سازندۀ منظومۀ فکری حافظ است؛ منظومه‌‌ای که هنوز پس از گذشت چندین قرن، پژوهشگران را به حل معمای لفظ و معنا در شعر حافظ فرامی‌‌خواند.

کلیدواژه‌ها


ارسطو، (1353)، فن شعر، برگردان عبدالحسین زرین‌‌کوب، تهران، بنگاه ترجمه و کتاب.

___، (1337)، هنر شاعری: بوطیقا، ترجمۀ فتح‌‌الله مجتبایی، تهران، بنگاه اندیشه.

استعلامی، محمد، (1383)، درس حافظ (نقد و شرح غزل‌‌های حافظ)، جلد دوم، چاپ دوم، تهران، سخن.

پورنامداریان، تقی، (1382)، گمشدۀ لب دریا، چاپ نخست، تهران، سخن.

چامسکی، (1378)، ذهن و زبان، برگردان کورش صفوی، تهران، هرمس.

حافظ، شمس‌الدین (1390)، دیوان حافظ، به تصحیح محمد قزوینی و قاسم غنی، چاپ دهم، تهران، زوار.

سارتر، ژان پل (1357)، دربارۀ نمایش، برگردان ابوالحسن نجفی، چاپ اول، تهران، کتاب زمان.

شمیسا، سیروس (1388)، یادداشت‌‌های حافظ، چاپ اول، تهران، علم.

فتوحی، محمود (1392)، سبک‌‌شناسی: نظریه‌‌ها، رویکردها و روش‌‌ها، چاپ دوم، تهران، سخن.

فولادی، علیرضا (1389)، زبان عرفان، چاپ سوم، تهران، سخن.

کروچه، بِنِدِتو (1358)، کلیات زیباشناسی، برگردان فؤاد روحانی، چاپ دوم، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

مظفری، علیرضا (1381)، خیل خیال (بحثی پیرامون صور خیال در شعر حافظ)، چاپ اول، دانشگاه ارومیه.

مولایی، محمدسرور (1368)، تجلی اسطوره در شعر حافظ، چاپ اول، تهران، توس.