مطالعۀ سرمایه‌های اجتماعی زنان در عربستان براساس نظریۀ پیر بوردیو؛ مطالعۀ موردی: رمان دختران ریاض

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه ادبیات و زبان عربی دانشگاه تهران

2 دانش‌آموختۀ دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه تهران

چکیده

پژوهش حاضر با تکیه بر نظریۀ سرمایۀ اجتماعی «پیر بوردیو»، رمان دختران ریاض اثر «رجاء الصانع» با بررسی جامعه‌شناختی کرده‌است. سعی نویسندگان بر آن بوده تا به این پرسش پاسخ دهند که سرمایه‌های اجتماعی زنان عربستان‌سعودی، چه وضعی داشته‌است؛ بدین‌منظور رمان دختران ریاض در چهار سطح سرمایۀ فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، نمادین بررسی شده‌است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد سرمایۀ نمادین زنان در عربستان‌سعودی به شدت ضعیف است و بهره‌مندی زنان از این سرمایه اندک است و ریشه‌های ضعف این سرمایه، به مشکلات موجود در بخش سرمایه‌های اجتماعی برمی‌گردد. همچنین کنترل‌های اجتماعی که شکل روشنِ آن مردسالاری است، بزرگ‌ترین مانع پیش روی زنان برای بهره‌مندی از سرمایۀ اجتماعی و درنهایت سرمایۀ نمادین است. سرمایۀ اقتصادی زنان نیز اگرچه در سطح مقبولی قرار دارد، در مواجهه با مشکلات اجتماعی نمی‌تواند یاریگر زنان باشد و به تولید سرمایۀ نمادین نمی‌انجامد.

کلیدواژه‌ها


امین، قاسم (1997)، الأعمال الکاملة، تحقیق محمد عماره، مصر، دارالشرق.

آبوت، پاملا، و کلر والاس (1385)، جامعه‌شناسی زنان، ترجمۀ منیژه نجم‌عراقی، تهران، نی.

بوردیو، پیر (1389)، شکل‌های سرمایه، ترجمۀ افشین خاکباز و حسن پویان، به کوشش کیان تاج‌بخش، چاپ سوم، تهران، تیراژه.

پورشهرام، سوسن (1387)، «پژوهشی نو در شعر فروغ فرخزاد»، فصلنامۀ بهار ادب، سال اول، شمارۀ 2، صص 110ـ112.

تاج‌بخش، کیان (1384)، سرمایۀ اجتماعی اعتماد؛ دموکراسی و توسعه، تهران، شیرازه.

توسلی، غلامعباس و مـرضیه موسوی‌ (1384)، «مـفهوم سرمایه در نظریات کلاسیک و جدید با تأکید بر نظریه‌های سرمایۀ اجتماعی»، نامۀ علوم اجتماعی، شمارۀ 26، صص 1ـ32.

چلبی، مسعود (1384)، «تحلیل رابطۀ سرمایۀ اجتماعی و جرم در سطوح خرد و کلان»، مجلۀ جامعه‌شناسی ایران، دورۀ ششم، شمارۀ ۲، صص 3ـ44.

خسروپناه، عبدالحسین (1388)، تبیین و تحلیل فمنیسم، تهران: طهورا.

ربانی‌خوراسگانی، علی (1388)، «مـقدمه‌ای‌ بر جامعه‌‌شناسی زبان پیر بوردیو»، مجلۀ مطالعات فرهنگی و ارتباطات، شمارۀ 16، صص 155ـ186.

زیدان، جورجی (1996)، مصادر الأدب النسائی فی العالم العربی الحدیث، بیروت، دار المرکز.

السعداوی، نوال (2006)، چهرۀ عریان زن عرب، ترجمۀ مجید فروتن و رحیم مرادی، تهران، روز.

شربتیان، محمدحسن (1392)، «سنجش سرمایۀ اجتماعی دانشجویان پیام‌نور خراسان‌جنوبی و عوامل مؤثر بر آن»، مجلۀ جامعه‌شناسی مطالعات جوانان، شمارۀ 9، صص 93ـ114.

الصانع، رجاء (1388)، دختران ریاض، ترجمۀ زرین‌دخت بروجردیان، تهران، علم.

العقیلی، عبدالله (1426)، «رجاء الصانع»، جریدة الشرق الأوسط، العدد 8.

فاضلی،نعمت‌الله (1374)، «درآمدی بر جامعه‌شناسی هنر و ادبیات»، فصلنامۀ علوم اجتماعی، شمارۀ 7 و 8، صص 107ـ133.

فکوهی، ناصر (1384)، «پیر بوردیو: پرسمان دانش و روشن‌فکری»، مجلۀ علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، شمارۀ 5، صص 141ـ161.

فهیم‌کرمانی، مرتضی (1379)، چهرۀ زن در آیینۀ تاریخ اسلام، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.

فیلد، جان (1385)، سرمایۀ اجتماعی، ترجمۀ جـلال مـتقی، تـهران، مؤسسۀ عالی‌ پژوهش‌.

کامو، آلبر (1963)، الإنسان المتمرد، تعریب نهاد رضا، بیروت، منشورات عویدات.

گرنفل، مایکل (1389)، مفاهیم کلیدی بوردیو، ترجمۀ محمدمهدی لبیبی، چاپ اول، تهران، افکار.

گلمرادی، صدف (1394)، «نقد جامعه‌شناختی سرمایه‌های اجتماعی فرهنگی زنان در رمان دل فولاد اثر منیرو روانی‌پور»، فصلنامۀ نقد ادبی، دانشگاه تربیت‌مدرس، دورۀ 8، شمارۀ 29، صص 167ـ191.

گودوین، ویلیام (1383)، عربستان‌سعودی، ترجمۀ فاطمه شاداب، تهران، شمشاد.

محمدی‌آشنانی، علی (1381)، شناخت عربستان، تهران، مشعر.

وادی، طه (1971)، صورة المرأة فی الروایة المعاصرة، قاهرة، مرکز کتب الشرق الأوسط.