تصحیح مجدد برخی عبارات آشفته در نامه‌‌های خاقانی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران

چکیده

منشآت خاقانی از نظر سبکی جزو متون پیچیده و مصنوع نثر فارسی است. خاقانی چنانکه در نظم، در عرصۀ نثر نیز صاحب سبک است و به شیوه‌های گوناگون کتابت وقوف دارد. این اثر از وجوه مختلف، ازجمله شناخت بهتر سبک و سیاق سخن خاقانی و نیز آشنا شدن با محیط و زمان او اهمیت فراوان دارد. آنچه در این نوشته می‌آید، تأملی بر برخی عبارات منشآت خاقانی به تصحیح محمد روشن است، که به لحاظ معنایی چندان رسا نیستند و امکان دارد مخاطب در خواندن آن‌ها دچار مشکل شود. در برخی جملات نیز بدخوانی نسخه و عدم ضبط صحیح، از ارزش ادبی و ظرافت‌های هنری آن کاسته‌است. تصحیح مجدد عبارات پس از خواندن دوبارۀ نسخۀ اساس و البته نسخه‌های کم‌اهمیت‌تری همچون پاریس و سپهسالار، که فقط تعداد اندکی از نامه‌ها را دارند، صورت گرفته‌است. در بسیاری از موارد بررسی‌شده، پس از وارد کردن صورت صحیح، شواهد متنی دیگری نیز به دست داده شده‌است.

کلیدواژه‌ها


ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1988)، لسان العرب، الطبعة الاولی، بیروت، دار احیاء التراث العربی.

ترکی، محمدرضا (1395)، «منشآت خاقانی»، دانشنامۀ زبان و ادبیات فارسی، تهران، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، جلد 6، صص 223ـ226.

حسینی‌طبیب، محمدمؤمن (1345)، تحفۀ حکیم مؤمن، با مقدمۀ محمود نجم‌‌آبادی، چاپ دوم، تهران، مصطفوی.

خاقانی، افضل‌الدین بدیل (1346)، مجموعه‌نامه‌‌های افضل‌‌الدین بدیل خاقانی، به تصحیح سیدضیاءالدین سجادی، چاپ اول، تهران، دانشسرای عالی.

ــــــ (1362)، منشآت خاقانی، به تصحیح محمد روشن، چاپ دوم، تهران، فرزان.

ــــــ (1384)، منشآت خاقانی، به تصحیح محمد روشن، چاپ ششم، تهران، دانشگاه تهران.

ــــــ (1387)، تحفةالعراقین، به تصحیح علی صفری‌آق‌قلعه، چاپ اول، تهران، میراث مکتوب.

ــــــ (1388)، دیوان خاقانی، به تصحیح سیدضیاءالدین سجادی، چاپ نهم، تهران، زوار.

ــــــ (بی تا)، منشآت، نسخۀ کتا‌‌بخانۀ لالااسماعیل، شمارۀ 600.

ــــــ (بی تا)، منشآت، نسخۀ کتابخانۀ سپهسالار، شمارۀ 600.

ــــــ (سدۀ نهم)، منشآت، نسخۀ کتابخانۀ پاریس، شمارۀ 1816.

خواجه نظام‌‌الملک، حسن بن علی (1378)، سیرالملوک (سیاست‌نامه)، به اهتمام هیوبرت دارک، چاپ نهم، تهران، علمی و فرهنگی.

روشن، محمد (1385)، «استدراکاتی بر منشآت خاقانی»، آینۀ میراث، سال 4، شماره 2 و 3، تابستان و پاییز، صص 429ـ437.

فردوسی، ابوالقاسم (1386)، شاهنامه، به کوشش جلال خالقی‌مطلق، تهران، مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی.

قوامی‌رازی، بدرالدین (1334)، دیوان، به تصحیح میرجلال‌‌الدین حسینی‌ارموی، چاپ اول، بی جا، بی نا.

الفراهیدی، خلیل بن احمد (بی تا)، العین، تحقیق مهدی المخزومی و ابراهیم السامرائی، بیروت، دار و مکتبة الهلال.

مجیرالدین بیلقانی (1358)، دیوان، تصحیح و تعلیق محمد آبادی، چاپ اول، تهران، مؤسسۀ تاریخ و فرهنگ ایران.

  المختارات من الرسائل (۱۳۷۸)، تصحیح غلامرضا طاهر و ایرج افشار، چاپ اول، تهران، بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.

موفق هروی، ابومنصور (1346)، الابنیه عن حقایق الادویه، به تصحیح احمد بهمنیار، چاپ اول، تهران، دانشگاه تهران.

مهدوی‌‌فر، سعید (1390)، «تصحیح تحریفی از منشآت خاقانی»، گزارش میراث، دورۀ 2، سال 5، شمارۀ 47 و 48، مهر و دی، صص 16ـ18.

ناصرخسرو (1368)، دیوان ناصرخسرو، به تصحیح مجتبی مینوی و مهدی محقق، چاپ اول، تهران، دانشگاه تهران.

نظامی‌گنجوی، الیاس بن یوسف (1386)، مخزن‌ الاسرار، به تصحیح حسن وحیددستگردی، چاپ شانزدهم، تهران، قطره.