تحلیل فرازبانی گلستان سعدی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه جیرفت

چکیده

هر گونه تغییر در زبان به عنوان یکی از کانون‌های معناساز در متن، منجر به خلق سبک و معنایی جدید خواهد شد. یکی از شگردهای فُرمی و معنایی زبان، کارکرد فرازبانی آن است. در فرازبان، توجه متن به خود زبان معطوف، و در نتیجه، بر عینیت و مادیت زبان تأکید می‌شود و در ساحت معنایی متن نیز تغییراتی رخ می‌دهد. فرازبان در متون تعلیمی که قصد القای معنی خاصی را دارند، از اهمیتی مضاعف برخوردار است. بر اساس این تمهید زبانی، در این پژوهش تلاش شده تا با روشی توصیفی‌ـ تحلیلی و با تکیه بر رویکرد فرمالیستی، ظرفیت‌ها، مصداق‌ها و کارکردهای فرمی و معنایی فرازبان در گلستان سعدی بررسی شود. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که جانشین‌سازهای هم‌معنای واژگانی و جمله‌ای، ترکیب نظم و نثر، گفتگو و تمثیل و... از مهم‌ترین مصداق‌های فرازبانی در گلستان، و کارکردهای زیباشناختی، بینامتنیتی، اقتدار و تک‌صدایی، انسجام و تحکیم معنی، از مهم‌ترین برآیندهای این شگرد است.

کلیدواژه‌ها


اسدالهی، االله‌شکر (1379)، «متن و فرامتن در ادبیات»، نشریۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی تبریز، ش 43 (مسلسل 177)، صص 1ـ32.

البرزی، پرویز (1386)، مبانی زبان‌شناسی متن، چ 1، تهران، امیرکبیر.

بارت، رولان (1394)، اِس/ زِد، ترجمۀ سپیده شکری‌پور، چ 1، تهران، افراز.

ـــــــــــ (۱۳۸۷)، درآمدی بر تحلیل ساختاری روایت‌ها، ترجمۀ محمد راغب، چ1، تهران، فرهنگ صبا.

تودووف، تزوتان (۱۳91)، م‍ن‍طق ‌گ‍ف‍ت‍گ‍وی ‌م‍ی‍خ‍ائ‍ی‍ل ‌باخ‍ت‍ی‍ن، ترجمۀ ‌داری‍وش‌ کریمی، چ 2، ت‍ه‍ران، ن‍ش‍ر م‍رک‍ز.

خطیبی، حسین (1375)، فن نثر در ادب پارسی، ج 1، چ 2، تهران، زوار.

ساسانی، فرهاد (1389)، معناکاوی: به سوی نشانه‌شناسی اجتماعی، چ 1، تهران، علم.

سجودی، فرزان (۱۳۸۷)، نشانه‌شناسی کاربردی، چ 1، تهران، علم.

سعدی شیرازی، مصلح‌الدّین (1392)، گلستان، تصحیح و توضیح غلامحسین یوسفی، چ 11، تهران، خوارزمی.

صفوی، کورش (1393)، آشنایی با نشانه‌شناسی ادبیات، چ 1، تهران، علمی.

عبادیان، محمود (1388)، «حکایت‌های گلستان سعدی از دید مناسبت و کارکرد دو عنصر نثر و نظم در آن‌ها»، مجلۀ سعدی‌شناسی، ش 12، صص 54ـ63.

کالر، جاناتان (1388)، در جستجوی نشانه‌ها، ترجمۀ لیلا صادقی و تینا امراللّهی، چ 1، تهران، علم.

کوری، گریگوری (۱۳۹۱)، روایت‌ها و راوی‌ها: فلسفۀ ‌داستان، ترجمۀ محمد شهبا، چ 1، تهران، مینوی خرد.

لوته، یاکوب (۱۳۸8)، مقدمه‌ای بر روایت در ادبیات و سینما، ترجمۀ امیر نیک‌فرجام، چ 1، تهران، مینوی ‌خرد.

مقدادی، بهرام (1393)، دانشنامۀ نقد ادبی از افلاطون تا بارت، چ 1، تهران، چشمه.

موران، برنا (1389)، نظریه‌های ادبیات و نقد، ترجمۀ ناصر دوران، چ 1، تهران، نشر نگاه.