بوطیقای غزل قیصر امین پور

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

چکیده

قیصر امین‌پور، شاعر برجستۀ معاصر، علاوه بر شعر نو در غزل نیز تبحر وافی، و بیش از قالب‌های سنتی دیگر، در غزل‌سرایی ید طولایی دارد. غزل او سادگی و صراحت خاصی دارد و هیچ تکلف و تصنع خاصی در آن دیده نمی‌شود. غزل او امتداد جریانی در ادب معاصر است که بدان «غزل نو» می‌گویند و بیشتر نزدیک به شعر نو یا نیمایی است. حال و هوای عمدۀ حاکم بر غزل او عبارتند از: بیان حدیث نَفْس، توصیف حالات درونی و شخصی و نیز انتقاد ملایم اجتماعی. او از زبان ساده و تخاطب عادی و یا حتی محاوره برای حصول این بیان بهره می‌گیرد. این نوع شعر، فاقد قیدوبندهای سنتی غزل است؛ چه در حیطۀ محتوا و مضمون و چه در حیطۀ شکل و ساختار. از نظر شکل و ساختار، ابیات این نوع غزل کوتاه، و تمرکز وحدت معنایی شعر، بیشتر بر محور عمودی غزل است. در زمینۀ قافیه‌پردازی نیز به نوآوری‌هایی دست زده‌است و در غزل، بیشتر از ردیف و به صورت فعلی بهره جسته‌است. این مقاله به شیوۀ توصیفی تألیف یافته که با استمداد و استناد به ابزارهای آماری، به تبیین و توضیح بحث پرداخته‌است.

کلیدواژه‌ها


آژند، یعقوب (1363)، ادبیات نوین ایران، چ 1، تهران، امیرکبیر.

اخوان ثالث، مهدی (1375)، الف، آخر شاهنامه، چ13، تهران، مروارید.

ــــــــــــــــ (1375)، ب، از این اوستا، چ 10، تهران، مروارید.

اسفندیاری، علی (نیما یوشیج) (1351)، حرف‌های همسایه، چ 1، تهران، دنیا.

امین‌پور، قیصر (1386)، سنت و نوآوری در شعر معاصر، چ 3، تهران، علمی و فرهنگی.

ــــــــــــ (1388)، مجموعۀ کامل اشعار، چ 2، تهران، مروارید.

پورنامداریان، تقی (1374)، سفر در مه، چ 1، تهران، زمستان.

حافظ شیرازی، شمس‌الدین محمد (1385)، دیوان حافظ، تدوین و تصحیح رشید عیوضی، چ 2، تهران، امیرکبیر.

حق‌شناس، علی‌محمد (1370)، مقالات ادبی زبان‌شناختی، چ 1، تهران، نیلوفر.

درگاهی، محمود (1377)، نقد شعر در ایران، چ 1، تهران، امیرکبیر.

دهقانی، محمد (1380)، پیشگامان نقد ادبی در ایران، چ 1، تهران، سخن.

زرین‌کوب، عبدالحسین (1361)، نقد ادبی، چ 3، تهران، امیرکبیر.

ستاری، رضا و دیگران (1390)، «بررسی دگرگونی‌های سبکی اشعار امین‌پور با توجه به دو کلیدواژه»، فصلنامۀ تخصصی سبک‌شناسی و نثر فارسی (بهار ادب)، س 4، ش 3 (پیاپی 13)، صص 111ـ125.

شفیعی کدکنی، محمدرضا (1380)، ادوار شعر فارسی از مشروطیت تا سقوط سلطنت، چ 1، تهران، سخن.

ــــــــــــــــــــــــ (1383)، منطق‌الطیر، تهران، سخن.

شمیسا، سیروس (1373)، آشنایی با عروض و قافیه، چ 10، تهران، فردوس.

ــــــــــــــ (1386)، سیر غزل در شعر فارسی، چ 7، تهران، نشر علم.

صفا، ذبیح‌الله (1373)، تاریخ ادبیات ایران، ج 1، چ 12، تهران، ققنوس.

طاهباز، سیروس (1370)، دفترهای زمانه؛ بدرودی با مهدی اخوان ثالث، تهران، بی‌نا.

عبادیان، محمود (1384)، تکوین غزل و نقش سعدی، چ 1، تهران، نشر اختران.

عطار شیرازی، فریدالدّین محمد (1383)، منطق‌الطیر، مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعی کدکنی، چ 1، تهران، سخن.

نادرپور، نادر (1382)، مجموعۀ اشعار، با نظرات پوپک نادرپور، چ 2، تهران، نگاه.

نجفی، ابوالحسن (1387)، غلط ننویسیم، چ 14، تهران، مرکز نشر دانشگاهی.

همایی، جلال‌الدین، (بی‌تا)، فنون بلاغت و صناعات ادبی، چ 9، تهران، هما.