تحلیل روایی داستان «نخجیران و شیر» مثنوی معنوی با رویکرد زبان‌شناسی رمزگان رولان بارت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علّامۀ طباطبایی

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبائی

3 استادیار دانشگاه صداو سیما

چکیده

داستان شیر و نخجیران مثنوی معنوی یکی از پیچیده‌ترین داستان‌های این کتاب است که ویژگی‌های منحصربه‌فرد آن ظرفیت شگفت‌انگیزی را برای خوانش‌های متعدد فراهم می‌کند. نظریۀ رمزگان رولان بارت یک چارچوب نظری روشمند و خلاقانه است که به‌خوبی می‌تواند از پسِ پیچیدگی‌ها و دلالت‌های گستردۀ متن ادبی برآید. تلاش پژوهش حاضر در این راستاست که با به‌کارگیری نظریۀ رمزگان رولان بارت به‌ عنوان الگو، به روایت‌شناسی یکی از داستان‌های بلند مثنوی معنوی با عنوان «نخجیران و شیر» بپردازد و نشان داده شود که روایت این داستان تا چه اندازه از کیفیتی باز در تولید معانی مختلف برخوردار است. همچنین، ضمن بررسی ویژگی‌های خاص زبان مولانا در این روایت، میزان قابلیت نظریۀ رمزگان را در تحلیل یک متن کلاسیک و کاملاً بومی ادب پارسی بیازماید. ازجمله دستاوردهای پژوهش حاضر می‌توان به این موارد اشاره کرد: 1. روایت نخجیران و شیر ‌تنها یک متن صرفاً خواندنی نیست، بلکه با توجه به داده‌هایی که از کاربرد نظریۀ رمزگان بر آن به‌دست‌آمده، ظرفیت کاملاً مناسبی برای نوشتنی خواندنی شدن دارد. 2. از مهم‌ترین فاکتورهایی که این روایت را به متنی باز و متکثر تبدیل می‌کند، ویژگی‌های خاص روایتگری راوی در این داستان و نیز ماهیت کاملاً تمثیلی روایت است.

کلیدواژه‌ها


آلن، گراهام، (1385)، رولان بارت، ترجمۀ پیام یزدان‌جو، تهران، مرکز.

اسکولز، رابرت، (1379)، درآمدی بر ساختارگرایی در ادبیّات، ترجمۀ فرزانه طاهری، تهران، آگه.

بارت، رولان، (1388)، پیش‌درآمدی بر تحلیل ساختاری روایت‌ها، به‌کوشش مارتین مک‌کوئیلان، ترجمۀ فتّاح محمدی، تهران، مینوی خِرَد.

ـــــــــــ، (1387)، درآمدی بر تحلیل ساختاری روایت‌ها، ترجمۀ محمد راغب، تهران، فرهنگ ‌صبا.

زمانی، کریم، (1393)، شرح جامع مثنوی معنوی، سروده مولوی جلال الدین محمد، ویراست 44، تهران، اطلاعات.

سجودی، فرزان، (1387)، نشانه‌شناسی کاربردی، تهران، علم.

Barthes, Roland, (1977), Introduction to Structural Analysis of Narratives, Image - music – text, London, Fontana.

ــــــــــــــــــــــــــــــــ, (1970/1974), S/Z, Trans. Richard Howard & Richard Mille, New York. Hill and Wan.