نام‌پژوهی عبهرالعاشقین

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموختۀ دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کاشان

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کاشان

چکیده

نام‌پژوهی یا عنوان‌پژوهی، یعنی نقد و بررسی نام یک نوشته یا سروده، هرچند در ایران هنوز جایگاهی نیافته، میان فرنگیان و عرب‌ها پایگاه بلندی دارد و دربارۀ آن و بر بنیاد آن پژوهش‌های بسیاری انجام گرفته‌است و می‌گیرد. در این ‌گونه پژوهش‌ها، معنی نام، پیام آن و پیوند آن با متن و موضوع بررسی، و از رهگذر آن، راهی به درون متن گشوده می‌شود. با چنین نگاه و نگرشی، این پژوهش نام کتاب ارجمند روزبهان بقلی، عبهرالعاشقین را به نقد و بررسی گرفته‌است. پرسش بنیادین این است که معنی و پیام این نام چیست و با متن و موضوع کتاب چه پیوندی دارد؟ در پی پاسخ به این پرسش‌ها، پس از درآمدی دربارۀ نام‌پژوهی، نام‌گذاری، گونه‌های روشن، تاریک و خاکستری‌ نام، به شیوۀ هرمنوتیکی، به‌ویژه تحلیل معنی‌شناختی واژۀ «عبهر»، گمانه‌هایی پیشنهاد و گزارش شده‌اند؛ مانند اینکه روزبهان بر بنیادی ادبی و تشبیهی، کتاب خویش را باغ و بوستان یا گل و شکوفه‌ای پنداشته‌است که خواننده می‌تواند با تفرج در آن و تأمل در رنگ‌وبو و جلوه و جمال، یعنی مطالب و موضوعات آن با عشق، مسائل و مقولات آن هرچه بیشتر آشنا گردد و یا آن را همچون دستۀ سوسن یا نیلوفری، به‌ویژه نرگسی پیشکش خوانندگان کرده‌است.

کلیدواژه‌ها


احمدی، بابک، (۱۳۸۰)، ساختار و تأویل متن، چ5، تهران، مرکز.

ادی شیر، السید، (۱۹۹۰م.)، معجم الالفاظ الفارسیه المعربه، بیروت، مکتبه لبنان.

ازرقی هروی، ابوبکربن اسماعیل، (1336)، دیوان، تصحیح سعید نفیسی، تهران، زوار.

اصفهانی، کمال‌الدین اسماعیل، (1348)، دیوان، تصحیح حسین بحرالعلومی، تهران، کتاب‌فروشی دهخدا.

انوری، اوحدالدین، (۱۳۶۴)، دیوان، به اهتمام محمدتقی مدرس رضوی، چ3، تهران، علمی و فرهنگی.

بقلی شیرازی، روزبهان، (1366)، عبهرالعاشقین، تصحیح هانری کربن و محمّد معین، چ3، تهران، منوچهری.

بیرونی، ابوریحان، (۱۳۷۰)، الصیدنه، تصحیح زریاب‌خویی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

جفری، آرتور، (۱۳۸۶)، واژه‌های دخیل در قرآن، ترجمۀ فریدون بدره‌ای، تهران، توس.

حموده، طاهرسلیمان، (۱۴۱۰ق.)، جلال‌الدین السیوطی عصره و حیاته و آثاره و جهوده فی الدرس اللغوی، بیروت، المکتب الاسلامی.

حدود العالم، (1362)، به کوشش منوچهر ستوده، تهران، طهوری.

خواجوی کرمانی، کمال‌الدین، (۱۳۶۹)، دیوان، تصحیح احمد سهیلی خوانساری، چ2، تهران، پاژنگ.

خوارزمی، حسین، (۱384)، جواهرالاسرار، تصحیح محمدجواد شریعت، تهران، اساطیر.

درایتی، مصطفی، (۱۳۸۹)، فهرستوارۀ دست‌نوشت‌های ایران (دنا)، تهران، کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی.

دهخدا، علی اکبر، (1377)، لغتنامه، چاپ دوم دوره جدید، تهران، مؤسسه لغتنامه.

دهلوی، حاجب خیرات، (۱۳۵۲)، دستورالافاضل، به‌اهتمام نذیر احمد، تهران، بنیاد فرهنگ.

سعدی، ابومحمد مشرف‌الدین، (1385)، غزل‌های سعدی، تصحیح غلامحسین یوسفی، تهران، خوارزمی.

سلمان ساوجی، جمال‌الدین، (1367)، دیوان، به اهتمام منصور مشفق، تهران، صفی‌علی‌شاه.

سنایی، مجدود‌بن آدم، (1365)، دیوان، تصحیح مدرس رضوی، چ 3، تهران، کتابخانه سنایی.

کرمینی، علی‌بن‌محمد، (۱۳۸۵)، تکمله الاصناف، تصحیح علی رواقی، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.

کسایی مروزی، مجدالدین ابوالحسن، (۱۳۸۲)، اشعار حکیم کسایی مروزی، به‌کوشش مهدی درخشان، تهران، دانشگاه تهران.

کشمیری، میرزا محمدعلی، (1388)، تذکره زعفران‌زار کشمیر، تصحیح کریم نجفی برزگر، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.

مخلص لاهوری، آنندرام، (1395)، تصحیح چندر شیکهر و... ، تهران، سخن.

سعد سلمان، مسعود، (1364)، دیوان، تصحیح مهدی نوریان، اصفهان، کمال.

منوچهری دامغانی، احمدبن قوص، (1370)، دیوان، به‌کوشش محمد دبیرسیاقی، تهران، زوار.

مولوی، جلال‌الدین محمد، (1393)، کلیات شمس، تصحیح فروزانفر، تهران، هرمس.

ـــــــــــــــــــــــ ، (1375)، مثنوی، تصحیح عبدالکریم سروش، تهران، علمی و فرهنگی.

میبدی، رشیدالدین، (1357)، کشف الاسرار، به اهتمام علی اصغر حکمت، تهران، امیرکبیر.

هدایت، رضاقلی، (۱۳۸۸)، ریاض العارفین، تصحیح ابوالقاسم رادفر، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی.

وطواط، رشیدالدین، (1339)، دیوان، تصحیح سعید نفیسی، تهران، کتابخانۀ بارانی.