پیروی شاعران روس از قالب‌های شعر فارسی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار زبان روسی دانشگاه الزهرا(س)

2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه الزهرا(س)

چکیده

در پژوهش حاضر آن دسته از قالب‌های شعر فارسی بررسی می‌شود که شاعران روس بدان توجه نشان داده‌اند و از آن‌ها پیروی کرده‌اند. از آنجا که شاعران بزرگ ایرانی، مانند فردوسی، حافظ، سعدی، خیام، نظامی و... همواره احترام ادیبان روس را برانگیخته‌اند، پیروی از شیوه‌ها، قالب‌ها و بن‌مایه‌های شعری آن‌ها یکی از راه‌های نزدیک شدن روح و احساس آن‌ها به این بزرگان ادب ایران زمین بوده‌است. بنابراین، این سیره که در سدۀ هجده و نوزده میلادی آغاز شده بود، در سدۀ بیستم به اوج شکوفایی خود رسید. در این نوشتار سعی شده‌است تا قالب‌های شعری به ترتیب بسامد استفاده در میان شاعران روس بررسی شود که به ترتیب عبارتند از: رباعی، غزل و اشعار مردف، قصیده و ترجیع‌بند. هدف از این نوشتار، بازنمایی یکی از وجوه شرق‌گرایی (آرینتالیزم) در میان شاعران روسیه، یعنی همان علاقه به استفاده از قالب‌ها و سبک‌های شعر زبان فارسی است. این وجه از آرینتالیزم چندان توجه محققان ایرانی را جلب نکرده‌است و پژوهش‌های پیشین عمدتاً بر نقش‌مایه‌های ایرانی در آثار روسی متمرکز بوده‌اند.

کلیدواژه‌ها


بهار، محمدتقی (1385)، سبک‌شناسی (تاریخ تطور نثر فارسی)، به کوشش سید ابوطالب میرعابدینی، تهران، انتشارات توس.

شمیسا، سیروس (1363)، سیر رباعی در شعر فارسی، تهران، آشتیانی.

ـــــــــــــ (1381)،انواع ادبی، چ10، تهران، فردوس.

خیام نیشابوری، عمر، (بی‌تا)، مجموعه رباعیات، تهران، چاپ مینیاتوری.

صادقی سهل‌آباد، زینب و ملیحه جزء سید حکیم (1394)، «بررسی و توصیف نظام عروضی در زبان‌های روسی و فارسی»، پژوهشنامۀ نقد ادبی و بلاغت، د 4، ش 2، صص 87ـ98.

عبادیان، محمود (1384)، تکوین غزل و نقش سعدی، تهران، نشر اختران.

معلوف، لویس (1386)، المنجد: فی اللّغة والأعلام، تهران، بلاغت.

مؤذنی، علی‌محمد (1374)، «هنرپردازی در شریطه»، مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، س 33، ش 1ـ4، صص 128ـ136.

ریپکا، یان (1383)، تاریخ ادبیات ایران، ترجمۀ ابوالقاسم سری، تهران، انتشارات سخن.

یحیی‌پور، مرضیه؛ زینب، صادقی­سهل‌آباد و جان‌االله کریمی‌مطهر (1391)، نیکالای گومیلیوف و مشرق‌زمین، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

یحیی‌پور مرضیه و جان‌ا‌الله کریمی‌ مطهر (1396)، سعدی و شاعران روس، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1396)، «الهام‌بخشی شاعران شیراز (سعدی و حافظ) به اشعار روسی»، پژوهش زبان و ادبیات فارسی، ش 47، صص 163ـ184.

Белинский В. Г. и его корреспонденты (1948), стр. 227. Письмо от 4 июня 1834 года.М.

Ворожейкина З. (1977), К вопросу о «странствующих» четверостишиях. Писменные памятники и проблема. М.: ИД.

Бертелъс Е.Э. (1962), Низами/Избр. труды. Низами и Фузули. М.

ــــــــــــــــــــــــــــ (1965), Избр. труды. Навои и Джами. М.

ــــــــــــــــــــــــــــ (1988), Насир-и Хусрау и его взгляд на поэзию/ Избр. труды. История литературы и культуры Ирана. М.

Брагинский И.С. (1974), Проблемы востоковедения. Актуальные вопросы восточного литератураведения. М.: «Наука».

Брюсов В. (1973), «Поэзия Армении» и ее единство на протяжении веков // Брюсов В. Собр.соч.: В 7 т. / Общ.ред. П.Г. Антокольского, А.С. Мясникова, С.С. Наровчатова, Н.С. Тихонова. М., Т. VII.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1975), Собр.соч: В 7 т. Т. II. М.: Худож. лит.

Зияра Б. (2010), «К вопросу о сложности переводов Омара Хайяма на русский язык», Веснiк БДУ., Сер 4, № 1.

Малкович Р. Ш. (2009), Рубайят Омара Хайяма, Санкт-Петербург: «Русские переводы».

Кюхельбекер В.К. (1979), Путешествие;Дневник;Статьи. Л.

Плисецкий Г. Плисецкий Д. (2008), Омар Хайям, Да пребудет со мною любовь и вино!, М.: «Хранитель».


دوره 8، شماره 2
پاییز و زمستان 1398
صفحه 175-193
  • تاریخ دریافت: 14 دی 1397
  • تاریخ بازنگری: 20 مهر 1398
  • تاریخ پذیرش: 01 بهمن 1398