تصریح و تعادل در ترجمه‌ی کلیله و دمنه‌: باب شیر و گاو

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار زبان و ادبیات عربی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

چکیده

ترجمه به عنوان یکی از اصلیترین عوامل جهانی شدن یک اثر ادبی،نقش مهمی در ارتباط بین ملتها و فرهنگهای مختلف دارد.این عنصر زبانی بستر تعامل و کنش و واکنش میان دو اندیشه را فراهم و افقهای فکری جدیدی را به روی این دو میگشاید.یکی از مهمترین متون ادبی که از دیرباز تاکنون توجه بسیاری از محققان را به خود جلب نموده،کلیله ودمنه ابن مقفع است که ابوالمعالی نصرالله منشی آن را از عربی به فارسی ترجمه کرده است.دردوره های مختلف،مترجمان هنگام ترجمه این کتاب از زبان سانسکریت به زبانهای دیگر، مترجمان بر حسب ذوق خویش و در گذر زمان دخل و تصرفاتی را د اعمال نموده اند که یکی از آن‌ها تصریح یا شفاف سازی است. این تکنیک در عصر جدید، نخستین بار توسط داربلنه، به عنوان یکی از استراتژیهای ترجمه مطرح و فرضیه وچارچوب آن تعیین گردید. این پژوهش با ماهیت ماهیت توصیفی تحلیلی به بررسی نحوه بازنمود فرآیند تصریح در ترجمه نصرالله منشی پرداخته است. بدین منظور،باب "شیر و گاو" از کلیله و دمنه را انتخاب ومواردِ تصریح استخراج شده است. یافته‌ها نشان میدهدکه مترچم قرنهاپیش،به عنوان یک نظریه پرداز ترجمه،از تمام انواع تصریح در سطح معنا و کلام از قبیل جانشینی،ارجاع،حذف،انسجام منطقی و تبیین استفاده کرده است.

کلیدواژه‌ها


ابن‌مقفع، عبداالله (بی‌تا)، کلیله و دمنه، بیروت، دارالکتب العلمیة.

ابن‌منظور، محمدبن مکرم (1414ق.)، لسان‌العرب، چ3، بیروت، دارصادر.

انزابی‌نژاد، رضا (1372)، گزیدۀ کلیله و دمنه، چ2، تهران، جامی.

پهلوان‌نژاد، محمدرضا (1388)، «بررسی جنبه‌های شفاف‌سازی در برخی از ترجمه‌های فارسی به انگلیسی گلستان سعدی بر مبنای بافتی متناظر»، جستارهای ادبی، د 42، ش 166، صص 129ـ146.

تقی‌زاده، فرناز و طیبه امیریان (1390)، «بررسی عناصر داستان در کلیله و دمنه فارسی و عربی (باب شیر و گاو)»، پژوهش‌های نقد ادبی، د 1، ش 3، صص 103ـ131.

حری، ابوالفضل (1390)، «سبک در ترجمه: راهکارهای فردی صالح حسینی از رهگذر همگانی‌های ترجمه در ترجمۀ خشم و هیاهو»، پژوهش ادبیات معاصر جهان، ش 62، صص 23ـ42.

حقانی، نادر (1386)، نظرها و نظریه‌های ترجمه، تهران، امیرکبیر.

حیدری، علی (1387)، «بررسی بعضی اختلاف‌های کلیله و دمنۀ نصراالله منشی با ترجمۀ عربی ابن‌مقفع و داستان‌های بیدپای و پنجاکیانه»، نشریۀ علوم انسانی، دانشگاه الزهراء، س 17 و 18، ش 68ـ69، صص 45ـ61.

خزاعی‌فر، علی (1391)، ترجمۀ متون ادبی، چ 9، تهران، سمت.

دلشاد، شهرام، سید مهدی مسبوق و مقصود بخشش (1394)، «نقد و بررسی ترجمۀ شهیدی از نهج‌البلاغه بر اساس نظریۀ گرایش‌های ریخت‌شکنانۀ آنتوان برمن»، مطالعات ترجمۀ قرآن و حدیث، د 2، ش 4، صص 99ـ 120.

دهخدا، علی‌اکبر (1377)، لغت‌نامه، تهران، دانشگاه تهران.

شیری، علی‌اکبر (1382)، «مفهوم انسجام و انواع آن»، آموزش زبان و ادبیات فارسی، ش 68، صص 9ـ15.

صلح‌جو، علی (1377)، گفتمان و ترجمه، چ 1، تهران، مرکز.

عوفی، محمد (1361)، تذکرۀ لباب‌الألباب، تصحیح محمد قزوینی، تهران، رازی.

غفرانی، محمد (1344)، «کلیلة و دمنة فی العربیة والفارسیة»، الدراسات الأدبیه، ش 25 و 26. صص 102ـ114.

ــــــــــــ (1355)، «پژوهشی دربارۀ شیوۀ فنی داستان‌های کلیله و دمنه»، ش 25. صص 32ـ46.

ــــــــــــ (1356)، «عرض و تحلیل کتاب کلیله و دمنه»، ش 30.

ــــــــــــ (1358)، «پژوهشی دربارۀ سبک ابن‌مقفع و ابوالمعالی در کلیله و دمنه»، ش 32 و 33. صص 41ـ56.

قلی‌زاده، حیدر (1380)، مشکلات ساختاری ترجمۀ قرآن، چ 1، تبریز، مؤسسۀ تحقیقاتی دانشگاه تبریز.

لطفی‌پور، مهدی (1390)، «پیوستگی متنی سوره‌های قرآن کریم»، مطالعات قرآن و حدیث، س4، ش 2 (پیاپی 8)، صص 129ـ150.

ماندی، جرمی (1391)، معرفی مطالعات ترجمه و نظریه‌ها و کاربردها، ترجمۀ علی بهرامی و زینب تاجیک، چ 1، تهران، رهنما.

مشتاق‌مهر، رحمان (1379)، «تلقی قدما از ترجمۀ ادبی»، نشریۀ زبان و ادب، د 5، ش 11، صص 103ـ113.

معین، محمد (1371)، فرهنگ فارسی، چ 8، تهران، امیرکبیر.

معین‌الدّینی، فاطمه (1382)، «شگردهای ایجاد انسجام متن در کلیله و دمنه»، فرهنگ، د 16، ش 46 و 47، صص 303ـ326.

ندا، طه (1380)، ادبیات تطبیقی، ترجمۀ زهرا خسروی، چ 1، تهران، فرزان.

نصراالله منشی، ابوالمعالی (1393)، کلیله و دمنه، تصحیح مجتبی مینوی طهرانی، تهران، امیرکبیر.

Baker, Mona (1996). Corpus-Based Translation Studies; The Challenges that lie ahead. Harold Somers (Ed.) Terminology, LSP and Translation. Amsterdam: John Benjamin’s.