نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

• سعید رحیمی ¹
• علیرضا امامی ²

¹ دانشگاه صنعتی شریف، مرکز زبان‌ها و زبان‌شناسی، گروه زبان و ادبیات فارسی

² گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران

چکیده

انوری از جمله شاعران تأثیرگذار در سنت غزل فارسی است؛ تا بدان جا که، می‌توان او را یکی از سرمشق‌های اصلی سعدی در غزل‌سرایی شمرد. با بررسی و مقایسه‌ی ویژگی‌های بلاغی و زبانی غزل انوری و سعدی، می‌توان به وجوه این تأثیرگذاری بیشتر پی برد. با تأمل در بلاغت این دو شاعر درمی‌یابیم که یکی از رموز بلاغت ایشان، نحوه‌ی کاربرد تکرارهای واژگانی است. به گونه‌ای که تکرار در سخن این دو شاعر جنبه‌ای هنری و تمایزبخش دارد. در این پژوهش سعی شده است که مقایسه‌ای صورت گیرد بین تکرارهای بلاغی انوری و سعدی تا از این رهگذر بتوان با دیدی دقیق‌تر به تطور بلاغی غزل فارسی در میان مناسبات شاعرانه‌ی انوری و سعدی پرداخت. بدین منظور ابتدا تلاش شد که تعریفی از تکرار به‌عنوان صنعتی بلاغی در چهارچوب این پژوهش ارائه شود. پس از آن، به اقسام تکرار بلاغی در غزل انوری پرداخته شد و با دسته‌بندی شیوه‌های هنری تکرارهای او در ده دسته، به مقایسه‌ی این موضوع در بلاغت غزل انوری و سعدی پرداخته شد. از جمله‌ی نتایج این پژوهش یکی این است که بسامد تکرارهای بلاغی در غزل انوری بیشتر از تکرارهای ساده است. همچنین در زبان غزل انوری نیز همچون سعدی بیشترین تکرارهای بلاغی از مقوله‌ی دستوری اسم هستند و صفت‌های پسین نقش چندانی در تکرارهای بلاغی وی ندارند.همچنین میزان‌ بهره‌گیری انوری از تکرار در غزل خویش، اندکی بیش از سعدی به نظر رسید(۹ درصد) اما آنچه به تکرارهای سعدی ارزش هنری بیشتری می‌بخشد این است که ۷۲ درصد تکرارهای وی شامل یک یا چند ترفند بلاغی هستند؛ درحالی‌که این ویژگی در ۶۵ درصد از تکرارهای انوری دیده می‌شود. دیگر اینکه با مرور و مقایسه‌ی شگردهای بلاغی تکرار در غزل سعدی و انوری، سخن سعدی را بهره‌مند از شیوه‌های متنوع‌تر می‌یابیم.

کلیدواژه‌ها

• انوری
• سعدی
• غزل
• تکرار
• بلاغت

عنوان مقاله [English]

Comparison of Rhetorical Repetition in Anvari and Saadi 's Ghazal

نویسندگان [English]

• Saeed Rahimi ¹
• Alireza Emami ²

¹ Sharif University of Technology, Center of Languages ​​and Linguistics, Department of Persian Language and Literature

² Persian language and literature group, University of Tehran

چکیده [English]

Anvari-e Abivardi is a great poet in Persian literature. He is considered one of the influential poets in the Persian ghazal tradition; in such a way that he can be considered one of the main role models of Saadi. Apart from the thematic similarities, by examining and comparing the rhetorical and linguistic features of Anvari's and Saadi's ghazals, one can further understand the stylistic aspects of this influence. By reflecting on the rhetoric of these two poets, we find that one of the common features in their rhetoric is the way they use lexical repetitions. In such a way that repetition in the speech of these two poets has an artistic, aesthetic and distinctive aspect. In this study, an attempt has been made to make a comparison between the rhetorical repetitions of Anvari and Saadi so that through this, the rhetorical development of Persian ghazal in the poetic relations between Anvari and Saadi can be addressed with a more precise view. Repetition in this study means repeating a word with the same lexical meaning in the form of a verse, and rhetorical or artistic repetition is a type of lexical repetition that has an aesthetic and artistic aspect. In the author's opinion, what makes repetition artistic is that the poet repeats the word in a way that, apart from simple repetition, adds new artistic and literary value to his speech. Based on this definition, the types of rhetorical repetition in Anvari's ghazal were discussed; by specifying the artistic methods of his repetitions in ten categories, this issue was compared in the rhetoric of Anvari's and Saadi's ghazals. Among the results of this research, one is that it was determined that rhetorical repetition in Anvari's poetry, like Saadi's, has a high and decisive frequency. Another is that Anvari's interest in simple word repetition was slightly higher than Saadi's, but Saadi's use of rhetorical and artistic repetitions was slightly superior to Anvari's.

کلیدواژه‌ها [English]

• Anvari
• Saadi
• Ghazal
• Repetition
• Rhetoric