نوع مقاله : علمی-پژوهشی
نویسنده
استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده
این مقاله با روش تحلیلی-تطبیقی به بررسی پدیدۀ اقتباس گستردۀ روحالارواح فی شرح اسماء الملک الفتاحِ احمد سمعانی از کشف الاسرار و عدة الابرارِ میبدی میپردازد. با وجود نگارش این دو اثر در یک دهه (۵۲۰-۵۲۹ ق)، همسانیهای متنی فراوانی تا حد تکرار عینی عبارات و جملات در آنها مشاهده میشود. مقاله با گردآوری شواهد متعدد، انواع اقتباس از جمله «کامل»، «افزایشی»، «کاهشی»، «جابجایی» و «تلفیقی» در روحالارواح از کشفالاسرار طبقهبندی و تحلیل شده است. با در نظر گرفتن معیارهایی چون تقدم تاریخی نگارش کشفالاسرار، حجم بسیار بزرگتر آن، وابستگی سبکی هر دو اثر به تفسیر و تأویلِ آهنگین و ادیبانه و ضعف احتمالی نقش کاتبان در ایجاد این اشتراکات، نتیجهگیری اولیه حاکی از آن است که به احتمال قوی، احمد سمعانی در تدوین اثر خود از کشفالاسرار میبدی به صورت گسترده اقتباس کرده است. این مطالعه، نمونهای بارز از پیچیدگی روابط بینامتنی و شیوههای بازآفرینی متون در سنت نثر عرفانی فارسی را نمایان میسازد.
این مقاله با روش تحلیلی-تطبیقی به بررسی پدیدۀ اقتباس گستردۀ روحالارواح فی شرح اسماء الملک الفتاحِ احمد سمعانی از کشف الاسرار و عدة الابرارِ میبدی میپردازد. با وجود نگارش این دو اثر در یک دهه (۵۲۰-۵۲۹ ق)، همسانیهای متنی فراوانی تا حد تکرار عینی عبارات و جملات در آنها مشاهده میشود. مقاله با گردآوری شواهد متعدد، انواع اقتباس از جمله «کامل»، «افزایشی»، «کاهشی»، «جابجایی» و «تلفیقی» در روحالارواح از کشفالاسرار طبقهبندی و تحلیل شده است. با در نظر گرفتن معیارهایی چون تقدم تاریخی نگارش کشفالاسرار، حجم بسیار بزرگتر آن، وابستگی سبکی هر دو اثر به تفسیر و تأویلِ آهنگین و ادیبانه و ضعف احتمالی نقش کاتبان در ایجاد این اشتراکات، نتیجهگیری اولیه حاکی از آن است که به احتمال قوی، احمد سمعانی در تدوین اثر خود از کشفالاسرار میبدی به صورت گسترده اقتباس کرده است.
کلیدواژهها
عنوان مقاله [English]
From Rawḥ al-Arwāḥ to Kashf al-Asrār: Traces of Extensive Intertextuality in Mystical Texts
نویسنده [English]
- siamak saadati
Assistant Professor of the Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, University of Tehran
چکیده [English]
This study employs an analytical-comparative approach to investigate the phenomenon of extensive intertextual appropriation between two key works of sixth-century Hijri Persian mystical prose: Rashīd al-Dīn Meybudī’s Kashf al-Asrār wa ʿUddat al-Abrār and Aḥmad Samʿānī’s Rawḥ al-Arwāḥ fī Sharḥ Asmāʾ al-Malik al-Fattāḥ. Despite their composition within the same decade (520–529 AH/1126–1135 CE), a substantial degree of textual correspondence—extending to verbatim repetition of phrases and sentences—is observed between the two texts. By compiling numerous pieces of evidence, the article categorizes and analyzes the various modes of appropriation evident in Rawḥ al-Arwāḥ from Kashf al-Asrār, including “verbatim,” “amplificatory,” “abbreviatory,” “transpositional,” and “composite” types. Taking into account criteria such as the historical precedence of Kashf al-Asrār, its significantly larger volume, the stylistic affinity of both works to the school of Khwājah ʿAbdullāh Anṣārī, and the unlikely possibility of scribal intervention accounting for these commonalities, the preliminary conclusion suggests a strong probability that Aḥmad Samʿānī extensively appropriated material from Meybudī’s work in composing his own. This research exemplifies the intricate nature of intertextual relations and the methodologies of textual re-creation within the tradition of Persian mystical prose.
This study employs an analytical-comparative approach to investigate the phenomenon of extensive intertextual appropriation between two key works of sixth-century Hijri Persian mystical prose: Rashīd al-Dīn Meybudī’s Kashf al-Asrār wa ʿUddat al-Abrār and Aḥmad Samʿānī’s Rawḥ al-Arwāḥ fī Sharḥ Asmāʾ al-Malik al-Fattāḥ. Despite their composition within the same decade (520–529 AH/1126–1135 CE), a substantial degree of textual correspondence—extending to verbatim repetition of phrases and sentences—is observed between the two texts. By compiling numerous pieces of evidence, the article categorizes and analyzes the various modes of appropriation evident in Rawḥ al-Arwāḥ from Kashf al-Asrār, including “verbatim,” “amplificatory,” “abbreviatory,” “transpositional,” and “composite” types. probability that Aḥmad Samʿānī extensively appropriated material from Meybudī’s work in composing his own. This research exemplifies the intricate nature of intertextual relations and the methodologies of textual re-creation within the tradition of Persian mystical prose.
کلیدواژهها [English]
- Intertextuality
- Appropriation
- Kashf al-Asrār
- Rawḥ al-Arwāḥ
- Rashīd al-Dīn Maybudī
- Aḥmad Samʿānī
)