تحلیل طرح‌واره‌های قدرتی در شعر حافظ

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات، دانشگاه آزاد واحد زنجان

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات، دانشگاه آزاد واحد زنجان

چکیده

هدف مقالۀ حاضر، تبیین پایه‌های شناخت حافظ، بر اساس طرح‌واره‌های قدرتی است. از این رو، این مقاله بر آن است که نشان دهد از منظر زبان‌شناسی شناختی، استعاره صرفاً ابزاری زبانی در راستای تزیین کلام نیست، بلکه قطعاً ابزاری شناختی است. چارچوب نظری این مقاله وامدار نظریۀ طرح‌‌واره‌های تصویری جانسون است. در این مقاله، پس از تأملی بر سمت و سوی زبان‌شناسی شناختی، بر روی استعاره درنگ کرده‌ایم و آنگاه با معرفی نظریۀ طرح‌‌واره‌های تصویری و شاخه‌های آن، به گزارش طرح‌‌واره‌های قدرتی شعر حافظ پرداخته‌ایم. در پایان، این مقاله، به این نتیجه می‌رسد که استعاره‌های قدرتی شعر حافظ، نشانگر نظام شناختی او هستند و تقویت‌کنندۀ شالودۀ تجربیات او به حساب می‌آیند. بی‌تردید به مدد کشف نگاشت‌های استعاری حافظ، در حوزۀ استعاره‌های قدرتی می‌توان خوشه‌هایی را که از این بدنۀ اصلی روییده‌اند، کاوید و گزارش کرد و نیز دریافت که استعاره‌های قدرتی حافظ تابع تعداد محدودی نگاشت هستند و این نگاشت‌ها از وحدت نگرش حافظ و کنش‌های پایدار او با محیط فرهنگی و فیزیکی و... سرچشمه می‌گیرند.

کلیدواژه‌ها


پورنامداریان، تقی، (1382)، گمشده لب دریا، تهران، سخن.

تیلر، جان رابرت، (1383) بسط مقوله مجاز واستعاره، ترجمۀ مریم صابری‌پور نوری‌فام، به‌کوشش فرهاد ساسانی، تهران، سوره مهر.

حافظ شیرازی، شمس‌الدین محمد، (1375) دیوان غزلیات، به‌کوشش خلیل خطیب‌رهبر، تهران، صفی‌علیشاه.

خرمشاهی، بهاءالدین، (1373)، حافظ‌نامه، تهران، علمی ـ فرهنگی.

ــــــــــــــــــ، (1384)، ذهن و زبان حافظ، تهران، ناهید.

صفوی، کوروش، (1382)، «بحثی دربارۀ طرح‌های تصویری از دیدگاه معنی‌شناسی شناختی»، نامۀ فرهنگستان، د6، ش1، پیاپی21، صص65ـ85.

ـــــــــــــ، (1387)، درآمدی بر معنی‌شناسی، تهران، سورۀ مهر.

فتوحی، محمود، (1390)، سبک‌شناسی نظریه‌ها، رویکردها و روش‌ها، تهران، سخن.

فیاضی، مریم‌سادات و دیگران، (1387)، «خاستگاه استعاری افعال حسی چند معنا در زبان فارسی از منظر معنی‌شناسان شناختی»، ادب‌پژوهی، ش6، صص87ـ109.

قاسم‌زاده، حبیب‌االله، (1379)، استعاره و شناخت، تهران، فرهنگستان.

گلفام، ارسلان و فاطمه یوسفی‌راد، (1381)، «زبان‌شناسی شناختی و استعاره»، تازه‌های علوم‌شناختی، س4، ش3، صص64ـ59.

لیکاف، جورج، (1382)، نظریۀ معاصر استعاره، استعاره مبنای تفکر و ابزار زیبا آفرینی، به‌کوشش فرهاد ساسانی، تهران، سورۀ مهر.

معصومی، علی و مریم کردبچه، (1389)، «استعاره هستی‌شناسی در دست‌نوشتۀ کودکان»، پازند، س6، ش22 و 23، صص79ـ97.

هاشمی، زهره، (1389)، «نظریۀ استعارۀ مفهومی از دیدگاه لیکاف و جانسون»، ادب‌پژوهی، ش12، صص140ـ119.

هاوکس، ترنس، (1377)، استعاره، ترجمۀ فرزانه طاهری، تهران، مرکز.

یثربی، یحیی، (1385)، آب طربناک، تهران، علم.

Evans,V and Green, M, (2006), Cognitive Linguistic, An introduction Edinburgh university press.

Gibbs & Steen, (1997), Metaphor in cognitive Linguistics, selected papers from the fifth international cognitive linguistics conference, Amsterdam,John Benjamin.

 Grady, J, E, (2007), Metaphor, the oxford Hand book of cognitive Linguistics, Oxford, oxford university press, Pp 188-213.

Johnson, M, (1987), The body in the mind, The bodily Basis of meaning, Reason and Imagination, Chicago, Chicago university press.

Kovecses, Z,(2010), Metaphor, A practical Introduction, New York, oxford university press.

Lakoff, G and Johnson,(1980), the Metaphors we live by, Chicago, university of Chicago press.

Lakoff, G, (1993), the contemporary theory of metaphor, Newyork, NY,US.Cambridge university Press

Lee, David, (2001), cognitive linguistics, New York, oxford university press.

Loebner, S, (2002), understanding semantics, first edition, London Arnold

Saeed, J,I, (2013), Semantics, Oxford, Black well,

Yu, N, (1998), the contemporary theory of metaphor, Amsterdam, John Benjamin B,V.