خوانش نشانه ـ جامعه‌‌شناختی رمان کودکانۀ «خرسی که چپق می کشید»:با رویکرد مارکسیستی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد، ادبیات کودک‌ و نوجوان، دانشگاه پیام‌نور واحد تهران‌جنوب، تهران، ایران.

2 استاد گروه زبان‌شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده

مارکس، بنیانگذار نظریۀ مارکسیسم غربی، با تأکید بر تضاد درونیِ نظام طبقاتی، شرایط اقتصادی را زیربنای شعور اجتماعی می­داند. نظریات او نه­تنها زمینۀ شکل­گیری مکتب فرانکفورت را فراهم کرده، بلکه در دکترینِ نظریه­های انتقادی­ای همچون پسااستعماری، پسامدرن، فمنیسم و غیره نیز تأثیری بسزا داشته است. مارکس و اِنگلس جهانی را ترسیم می­نمایند که در آن نیروی جهانی­شدۀ بازار استیلا می­یابد و نتیجۀ این استیلا چیزی جز اضمحلال انسان نیست. ازآنجا که «خرسی که چپق می‌کشید» رمانی دربارۀ گذار از سنت به مدرنیته است و شرایط اقتصادیِ شخصــیت­های آن، عامل شکل­گیری قضاوت­ها، تصمیم­ها، بازنمایی­ها و در یک کلام موجد شعور اجتماعی آنها است؛ لذا این رویکرد برای آن رمان اختیار شده است. با توجه به اینکه «نشانه‌شناسی» یک روش خواندن متن است که به بررسی روابط نشانه‌ها و چگونگی سازوکار تولید معنا می‌پردازد، مقالۀ حاضر، به روش تحلیلی‌توصیفی، در پی بازخوانی متن از طریق تحلیل نشانه‌هایی است که مؤیدِ وابستگیِ مناسبات اجتماعی به شرایط اقتصادی است. مسئلۀ پژوهش چگونگی دگرخوانشِ نشانه‌شناختیِ متن، با تکیه بر رهیافتِ نظریات جامعه‌شناختی مارکس است. فروپاشی شوروی، به‌عنوان سردمدار نظام مارکسیــستی، و چرخش چین به­سوی سرمایه­داریِ باز، به‌معنای ناکارآمدی کامل این نظام نیست. از یک سو، فقدان توجهِ بسنده به پارادایم‌های متعهدانۀ این نظام و از سویی دیگر، خلا بهره­گیری از رویکردهای میان­رشته­ای در خوانش متون، ضرورت این پژوهش را آشکار می‌نماید. خوانش حاصل از مقالۀ پیشِ­رو بیانگر این است که: رمان مذکور رمانی انتقادی است که عوارض تغییر گفتمانِ ناشی از حضور مدرنیته را آشکار می­سازد. «دگردیسی انسان به حیوانِ درآمدزا» در این رمان، استعاره­ای است که بر از خودبیگانگیِ سوژه­ها و قطع ارتباط آنها از دنیای نوستالوژیکِ ازدست­رفتۀ انسانی­شان دلالت دارد، ازخودبیگانگی­ای که به اضمحلال خانواده و سپس به فروپاشی روابط انسانی کل جامعه می­انجامد. این پژوهش برای نخستین بار در ایران از نظریۀ مارکس برای خوانش متون ادبی و از مارکسیسم برای تحلیل داستان کودک و نوجوان استفاده می‌کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Socio-semiotic Reading of the Children's Novel "The Pipe-Smoking Bear": based on Marxist Approach

نویسندگان [English]

  • amir hossein zanjanbar 1
  • Gholamhossein karimi doostan 2
1 MA in Children ̓s and Young Adult Literature, Payame Noor University, South Tehran Branch, Tehran, Iran.
2 Professor Department of Linguistics, Tehran University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Introduction: Marx, the founder of the theory of Marxism, by emphasizing the internal contradiction of the class system, calls economic conditions the foundation of social consciousness. Marx and Engels envisaged a world in which globalized market forces reigned supreme, careless of the human damage they inflicted, and in wich the gap between rich and poor had widened intolerably. The Marxist critical heritage is a superlatively rich, fertile one and like any other critical metod, it has to be assessed by how much it illuminates work of arts, not just by whether its political hopes have been realized in practice. Whereas intersubjective conflicts in the novel of “The Pipe-Smoking Bear” is the product of economic conditions and their plot is based on the formation of bourgeois society, and class antagonisms in the transition from tradition to modernity; So this approach has been adopted, for that novel.
Purpose: Given that semiotics is a method of reading the text, which examines the relationships of signs and how the mechanism of meaning production; The present article, by descriptive analytical method, seeks to re-read the text by analyzing the signs that confirm the dependence of social relations on material conditions.
Questions: The question of research is how to semiotically read the text, relying on Marx's approach to sociological theories. In this regard, the present study is seeking answers for the fundamental question: which are the signs based on Marx's Theory of Classes that gives rise to different readings of the text? And how do re-reading the present text make sense within the framework of Marx's sociological theory?
Conclusions: The present article show that: The novel is a critical novel that reveals the effects of the discourse change resulting from the presence of modernity. In this novel, "the transformation of man into an income-generating animal" is a metaphor or symbol that signifies the alienation of subjects and their disconnection from their lost human-centered nostalgic world. This alienation leads to the dissolution of the family and then to the collapse of the human relations of the whole society.
Significance: The collapse of the Soviet Union, as the leader of the Marxist system, does not mean the complete inefficiency of this system. Reveals the need for research, the lack of sufficient attention to the committed paradigms of this system  and the lack of interdisciplinary research in this field.
Novelity: This research uses for the first time in Iran Marx's Theory, for reading literary texts and uses the Marxist approach for reading literary texts of children

کلیدواژه‌ها [English]

  • Marxism
  • Literary Criticism
  • Marx
  • Semiotics
  • child novel
  • Critical Theory
احمدی، بابک (1382)، واژه‌نامۀ فلسفی مارکس، تهران، مرکز.
تایسن، لوئیس (1397)، نظریه‌های نقد ادبی معاصر، ترجمۀ مازیار حسین‌زاده و فاطمه حسینی، تهران، شرکت حکایت قلم نوین، نگاه امروز.
تسلیمی، علی (1395)، نقد ادبی، چ 3، تهران، کتاب آمه.
جعفری، طاهره و محمدهادی منصوری (1397)، درآمدی بر نظریه‌های فرهنگی، تهران، بهمن برنا.
حاتمی، امیرحسین (1398)، «تحلیل و بررسی بازنمایی تاریخ اجتماعی در رمان تاریخی بر مبنای دیدگاه جورج لوکاچ»، پژوهش ادبیات معاصر جهان، د 24، ش 1، صص 43ـ67.
خبازی‌ کناری، مهدی و صفا سبطی (1396)، ساختگرایی و پساساختگرایی: رویکرد فلسفی، تهران، حکایت قلم نوین.
خدیو، طاهره (1387)، «مارکسیسم ایرانی در بستر مارکسیسم سه‌قاره‌ای»، فرهنگ اندیشه، د 7، ش 26 و 27، صص 227ـ253.
درویشیان، علی‌اشرف (1356)، «ندارد»، از این ولایت، چ 3، تهران، شبگیر.
راهنما، سیدجواد (1397)، خرسی که چپق می‌کشید، چ 3، تهران، هوپا.
صفوی، کوروش (1383)، از زبان‌شناسی به ادبیات، ج 2، تهران، سورۀ مهر.
مختاری، مسروره (1398)، «تحلیل محتوایی رمان آتش به اختیار، اثر محمدرضا بایرامی، بر اساس جامعه‌شناسی رمان جورج لوکاچ و لوسین گلدمن»، ادبیات و پژوهش‌های میان‌رشته‌ای، د 1، ش 1، صص 284ـ302.
صیادی‌نژاد، روح‌االله و راضیه نظری (1393)، «نقد رمان عصفورٌ مِنَ الشرق از نگاه جامعه‌شناسی مکتب فرانکفورت»، زبان و ادبیات عربی، ش 11، صص 27ـ52.
غفاری، غلامرضا و عادل ابراهیمی ‌لویه (1387)، جامعه‌شناسی تغییرات اجتماعی، تهران، لویه، آگرا.
کارور، ترل (1394)، فرهنگ‌نامۀ مارکس، ترجمۀ اکبر معصوم‌بیگی، تهران، کلاغ.
کلنر، داگلاس (1394)، نظریۀ انتقادی: از مکتب فرانکفورت تا مکتب پسامدرن، ترجمۀ محمدمهدی وحیدی، چ 2، تهران، سروش.
مائو، تسه‌دون (1356)، منتخب آثار مائو، پکن، اداره نشریات زبان‌های خارجی.
مسبوق، سید مهدی، رسول فتحی ‌مظفری و طاهره اکبرنیا (1396)، «بررسی تطبیقی سه اثر: تائیس، درد دل ملاّ قربان‌علی، و پیوند مقدس با رویکرد جامعه‌شناختی لوکاچ»، پژوهش‌های ادبیات تطبیقی، د 5، ش 4، صص 123ـ147.
مطلب‌زاده، ناصر (1396)، رویکردهای سیاسی در نقد ادبی، تهران، تیسا.
هدایت، صادق (1344)، سه قطره خون، چ 8، تهران، پرستو.
هیوز، مایکل و جی کرولر کرولین (1396)، مبانی جامعه‌شناسی، چ 2، تهران، سمت.
Ahmadi, B. (2003), A Dictionary of Marx's Philosophical Terms, Tehran, Markaz. [In Persian].
Barnes. J. (2005), The Long Hot Winter of Capitalism has Begue, New York, Pathfinder Press.
Darvishian, A. A. (1975), From This Country, Tehran, Shabgir. [In Persian].
Eagleton, T. (2002), Marxism and Literary Criticism, London and USA Routledge.
Ghaffari, Gh. & A. Ebrahimi (2008), Sociology of Social Change, Tehran, Agra. [In Persian].
Hatami, A.H. (2019), "Thea Analysis of Representation of Social History in the Historical Novel Based on George Lukacs", Research in Contemporary World Literature, Vol. 24, No. 1. Pp 43-68. [In Persian].
Hedayat, S. (1963), Three Drops of Blood, Tehran, Parastoo. [In Persian].
Hughes, M. & C. J. Kroehler (2017), Sociology: The Core, Translated by M. Hooshmand & Gh. Rashid, Tehran, Samt. [In Persian].
Jafari. T. & M. Mansouri (2016), An Introduction to Cultural Theories, Tehran: Bahman Borna. [In Persian].
Kafka, F. (2014), The Metamorphosis, Translated by S. Bernofski, New York, W.W. Norton & Company.
Karver, T. (2015), Marx Dictionary, Translated by A. Ma'sumbeygi, Tehran, Kalagh. [In Persian].
Kellner, D. (2015), Critical Theory, Marxism and Modernity, Translated by M. Vahidi, Tehran, Soroush. [In Persian].
Khabbazi Kenari, M. & S. Sebti (2015),Constructivism and Poststructuralism: A Philosophical Approach, Tehran, Hekayat-e-Ghalam-e Novin. [In Persian].
Khadiv, T. (2006), "Iranian Marxism in the Context of Continental Marxism", Culture of Though, Vol. 7, No. 26-27. Pp. 227-253. [In Persian].
Mao, T.T. (1962), Selected Works of Mao Tse-tung, Vol. 1, Pecan, Office of Foreign Language Publications. [In Persian].
Marx, K. & F. Engels (1974), Collected Works, Moscov, Prgress Publishers.
Marx, K. (1976), Capital, A Critique of Political Economy, Translated by B. Fowkes, Vol. 2, London, The Plican Marx Library.
Masbough, S., F. Muzaffari & T. Akbarnya (2018), "Comparative Study of Three Oeuvres Thaïs, Confabulation of Mullah Ghorbanali and Sacred Lien Relying on Theory Sociological of Lukács", Comparative Literature Research,Vol. 5, No. 4. Pp. 123-147. [In Persian].
Matlabzadeh, N. (2017), Political Approaches in Literary Criticism, Tehran, Tisa. [In Persian].
Mokhtari, M. (2019), "Content Analysis of Novel “Weapons Free” by Mohammad Reza Bayrami Based on Sociology of Novel Georges Lukacs and Lucien Goldman". Literature and Interdisciplinary Research. Vol. 1, No. 1. Pp. 284- 302. [In Persian].
Rahnama, S. J. (2016), The Pipe-Smoking Bear, Tehran, Houpa. [In Persian].
Safavi, K. (2004), From Linguistics to Literature, Tehran, Soureh Mehr. [In Persian].
Sayyadinezhad, R. & N. Nazari (2015), "The Criticism on the Novel “Asfouro Melal Shargh” From the Frankfurt School of Sociology View",Vol. 11, No. 1. Pp. 29-52. [In Persian].
Spivak, G. Ch. (1988), "Can the Subaltern Speak?", Marxism and the Interpretation of Culture, C. Nelson & L. Grossberg (Eds.), London, Macmillan. Pp. 271-313.
Steiner, J. (1977), The Bear Who Wanted to Stay a Bear, London, Hutchinson & Co.
Taslimi, A. (2014), Literary Criticism,Tehran, Ketab-e Ameh. [In Persian].
Tyson, L. (2016), Critical Theory Today: A User-friendly Guide, Translated by M. Hosseinzadeh & F. Hosseini, Tehran, Hekayat-e-Ghalam-e Novin. [In Persian].
Young, R.c. (2001), Postcolonialism. U.S.A, Blackwell Publishers.